|
|
 | |
ސަބަތު ޓައިމްގެ ބައިބަލް ރިކޮނިންގ ދިރާސާއެއް
—
އަސްލު ސަބަތު ދުވަސް ފެށެނީ ކޮން އިރަކުން ހެއްޔެވެ؟
ސަބަތު ދުވަހަކީ މާތްالله ބަރަކާތް ލައްވައި މާތްކުރައްވާ ހަތްވަނަ ދުވަހެވެ. މުއުމިނުން ސަލާމް ހޯދުމަށްޓަކައި ސަބަތު ދުވަސް ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ.
އޭގެ ބަދަލުގައި، ނިޢުމަތުގެ ދަށުން، މާތްރަސްކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކާއި ސަލާމަތުގެ ބޮޑު މަސައްކަތްތަކުގެ މަތިން ހަނދާންކޮށް، އަންނަން އޮތް ދާއިމީ އަރާމު ދުވަހަށް އިންތިޒާރު ކުރެއެވެ.
މިއަދު ސަބަތު ދުވަސް ފެށެނީ ކޮން އިރަކު ނިމޭނީ ކޮން އިރަކުތޯ ބެލުމުގައި ތަފާތު ބައެއް ވިސްނުންތައް އެބަހުއްޓެވެ.
ބައެއް މީހުން ފަހުން ޔަހޫދީންގެ ސަގާފަތަށް ތަބާވެ، ހުކުރު ދުވަހު އިރުއޮއްސުމުން ފެށިގެން ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސުމާ ހަމައަށް ސަބަތު ފާހަގަކުރެއެވެ.
ބައެއް މީހުން އެކަން ހިސާބުކުރަނީ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ނުވަތަ ތަރިތައް ފެންނަ ގޮތަށް ބަލައިގެންނެވެ.
ބައެއް މީހުން މިޒަމާނުގެ މަދަނީ ކަލަންޑަރަށް ތަބާވެ، ދުވަހުގެ ޙައްދުގެ ގޮތުގައި، އެއީ އެއްދުވަހާއި އަނެއް ދުވަހާއި ދެމެދު ބަހާ ހިސާބުގެ ގޮތުގައި ރޭގަނޑު ބޭނުންކުރެއެވެ.
އަނެއް ބަޔަކު ބައިބަލްގެ އެކި މާއްދާތަކަށް ބިނާކޮށް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ފުރިހަމަ ދުވަހެއް ފެށެނީ ދުވާލު ވަގުތުން ފެށިގެން، ހަވީރާއި ރޭގަނޑު ވަންދެން ކުރިއަށް ގޮސް، ޖެހިގެން އަންނަ ދުވާލު ފެށުމުންނެވެ.
މި ވިސްނުމަށް ބަލާއިރު، ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ސަބަތު ފެށެނީ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ދުވާލުން ކަމަށާއި، ނިމޭނީ އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ދުވާލު ފެށުމުންނެވެ.
މި ދިރާސާއިން ބަލާފައިވަނީ މި އެންމެ ފަހުގެ ވިސްނުމުގައި ބައިބަލް އަދި ތާރީޚީ ތާއީދު އޮތްތޯއެވެ.
1. އުފެދުމުގައި “ދުވަހެއް” އުފެދިފައިވަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
އުފެދުން 1:3-5 ގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ.
މާތްالله ވިދާޅުވީ، “އަލިކަން ލައްވާށި” ކަމަށާއި، އަލިކަން އުފެދުނެވެ. އެ އަލިކަން ރަނގަޅުކަން މާތްالله އަށް ފެނިވަޑައިގަތުމުން، އެ އަލިކަމާއި އަނދިރިކަން ބައިބައިކުރެއްވިއެވެ. މާތްالله އަލިކަމަށް ކިޔާފައިވަނީ ދުވަސް ކަމަށާއި، އަނދިރިކަމަށް ވެސް ކިޔަނީ ރޭ ކަމަށެވެ. އަދި ހަވީރުވެ، ފަތިސްވީ، ފުރަތަމަ ދުވަހުއެވެ.
އާންމުކޮށް ގަބޫލުކުރެވެނީ، “ހަވީރުވީ، އަދި ފަތިސްވީ” ކަމަށް ލިޔުމުގައި ލިޔެފައިވާތީ، ދުވަހެއް ފަށަން ޖެހޭނީ އެހެންކަމުން ހަވީރުގައެވެ.
ނަމަވެސް އުފެދުން ފޮތުގައި ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ތަރުތީބު ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކިޔުމުން އެހެން ފުރުސަތެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
ޚަލްޤުކުރެއްވުން ފެށުނުއިރު ބިމަކީ ސިފައެއް ނެތް އަދި ހުސްކަމެއް ކަމަށާއި، އަނދިރިކަން އޮތީ ފުން ބިމުގެ މަތީގައި ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އަނދިރިކަން ކުރިން އޮތް ނަމަވެސް މާތްالله އުފެއްދެވި ތަފާތު ކުރެއްވި އަލިކަން އަދި ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. މާތްالله ވިދާޅުވީ، “އަލިކަން ހުންނަން ދޫކޮށްލާ” ކަމަށާއި، ހަމައެކަނި އޭރުން އަލިކަން އުފެދުނެވެ. އެއަށްފަހު މާތްالله އަލިކަމާއި އަނދިރިކަން ވަކިކުރައްވައި، އެ އަލިކަމަށް “ދުވަސް” އަދި އަނދިރިކަމަށް “ރޭގަނޑު” ކިޔުއްވިއެވެ.
އެހެންކަމުން ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ޙަޤީޤީ ތަރުތީބު މިގޮތަށް ވިސްނިދާނެއެވެ.
ފުރަތަމަ އަނދިރިކަން → މާތްالله އަލިކަން އުފައްދަވާ → ދުވަސް → ހަވީރު → ރޭގަނޑު → ހެނދުނު → ފުރަތަމަ ދުވަސް ފުރިހަމަ ވެއްޖެއެވެ
މިއީ ޚުދު އެދުވަސް ފެށުނީ ހަވީރުން ކަމަށް ބުނުމާ ސީދާ އެއްގޮތެއް ނޫނެވެ.
“ހަވީރު” އަކީ ދުވާލު އަލި ނިމި ރޭގަނޑު ފެށޭ ބަދަލު ކަމުގައި ވާއިރު، “ހެނދުނު” އަކީ ރޭގަނޑު ނިމި އަލުން ދުވާލު އަލި ފެށޭ ބަދަލެވެ.
އެހެންކަމުން އެ ބަޔާނުގައި ވެއެވެ.
“ހަވީރުވީ، ފަތިސްވީ، ފުރަތަމަ ދުވަސް”
އަދި ފުރިހަމަ ޚަލްޤު ދުވަހެއް ދުވާލު އަލިކަމާއި ހަވީރާއި ރޭގަނޑުގެ ތެރެއިން ފަތިސް އަންނަންދެން ފާއިތުވެގެން ދިޔަ ކަމަށް ވެސް ވިސްނިދާނެއެވެ. އެހިސާބުން ފުރަތަމަ ދުވަސް ނިމި ޖެހިގެން އައި ދުވަސް ފެށިގެން ދިޔައެވެ.
އެހެންކަމުން ދެވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ދުވަހެއް ތަމްސީލުކުރެވޭނީ މިގޮތަށެވެ.
ދުވާލު އަލި → ހަވީރު → ރޭގަނޑު → ހެނދުނު
އެއީ ދުވާލު އަލި ވަށައިގެން ހެނދުނު ފަތިހު ފެށިގެން ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ނިމިގެން ދިއުމެވެ.
މި މާނަކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ޒަމާނީ ޚިޔާލެއް ނޫނެވެ. ޔަހޫދީންނާއި ބައިބަލްގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޤަދީމީ އިސްރާއީލުން ދުވަސް ހިސާބުކުރުމުގެ ގޮތުން ހެނދުނު ހެނދުނާ ހަމައަށް އަސްލު ބޭނުންކޮށްފައި އޮވެދާނެ އެވެ.
2. ކައްފާރާ ދުވަސް: “ހަވީރުން ހަވީރަށް” އަކީ ދުވަހެއްގެ އާންމު ހިސާބު، ނުވަތަ ޚާއްޞަ ފާހަގަކުރުން ހެއްޔެވެ؟
ލެވިޓިކަސް 23:27 ގައި ވެއެވެ.
މި ހަތްވަނަ މަހުގެ ދިހަވަނަ ދުވަހު ކައްފާރާ ދުވަހެއް އޮންނާނެއެވެ.
ނަމަވެސް ލެވިޓިކަސް 23:32 ގައި ޚާއްޞަ އަމުރެއް ދީފައިވެއެވެ.
މަހުގެ ނުވަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރުން ފެށިގެން ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހަވީރާ ހަމައަށް ސަބަތު ދުވަސް ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ.
މިއީ ވަރަށް މުހިންމު މާއްދާއެކެވެ.
“ނުވަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރު” އަކީ ކުރިންވެސް ދިހަވަނަ ދުވަހުގެ ފެށުން ނަމަ، އަދިވެސް އެ ލިޔުމުގައި އެއަށް ކިޔަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ނުވަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރެވެ
“ދިހަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރު” އަށް ވުރެ؟
އަނެއް ވިސްނުމަކީ އާންމު ތާރީޚުގެ ވަކި ޙައްދު ހެނދުނުގައި އޮތްއިރު، ކައްފާރާ ދުވަހަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ރޯދައާއި އަމިއްލަ ނަފްސު ތިރިކުރުން ފެށުނީ ނުވަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރު، އަދި ދިހަވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރާ ހަމައަށެވެ.
އެެހެންކަމުން:
9 ވަނަ ދުވަހުގެ ދުވާލު → 9 ވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރު [ރޯދަ ފެށެނީ] → 10 ވަނަ ދުވަހުގެ ދުވާލު [ކައްފާރާ ދުވަސް] → 10 ވަނަ ދުވަހުގެ ހަވީރު [ރޯދަ ނިމޭނީ]
މި ވިސްނުމަށް ބަލާއިރު، “ހަވީރުން ހަވީރަށް” މާނަކުރަނީ:
ކައްފާރާ ދުވަހުގެ ޚާއްޞަ މުއްދަތެވެ
ކޮންމެހެން މާނަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި:
ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީ އެވެ
މި ތަފާތުކުރުން މުހިންމެވެ.
ބައިބަލްގައި ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ.
“ކޮންމެ ސަބަތް ދުވަހަކީ ހަވީރުން ފެށިގެން ހަވީރަށް ފާހަގަކުރަން ޖެހޭ ދުވަހެކެވެ.”
ލެވިޓިކަސް 23:32 ގައި ޚާއްޞަކޮށް ވާހަކަ ދައްކަނީ ކައްފާރާ ދުވަހާ ބެހޭގޮތުން ކަމަށާއި، އަމިއްލަ ނަފްސު ތިރިކުރުމަށް ޚާއްޞަ އަމުރެއް ވެސް އޮތް ކަމަށެވެ.
އެހެންކަމުން މި އާޔަތް ހަފްތާއަކު ސަބަތު ދުވަހަށް ޢާއްމު އުޞޫލަކަށް ފުޅާކުރުމަކީ ބައިބަލްގެ އިތުރު ތާއީދެއް ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ.
3. “އެދުވަހު” އާއި “ހެނދުނު” އާއި އޮންނަ ގުޅުން .
ޚާއްޞަކޮށް މޫސާގެފާނުގެ ޝަރީޢަތުގެ ބައެއް މާއްދާތައް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.
ލެވިޓިކަސް 7:15 ގައި ބުނެފައިވަނީ ޝުކުރުވެރިކަމުގެ ޤުރުބާނީގެ މަސް ކާންވާނީ އެ ޤުރުބާން ކުރާ ދުވަހު ކަމަށާއި ފަތިސް ވަންދެން ބާއްވައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.
ލެވިޓިކަސް 22:30 ގައި އަނެއްކާވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.
އަދި ހަމަ އެދުވަހު ކާންވާނެއެވެ. އެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ފަތިސް ވަންދެން ދޫކޮށްނުލާށެވެ.
ޤުދުސް 21:23 ގައިވެސް ހަމަ އެފަދައިން އަމުރުކުރައްވައެވެ.
އޭނާގެ ހަށިގަނޑު މުޅި ރޭ ގަހުގައި ނުހުންނާނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އެދުވަހު ކަލޭގެފާނު ވަޅުލާނީ ހަމަކަށަވަރުން ކަމަށެވެ.
މި މާއްދާތަކުން ގުދުރަތީ ގޮތުން ތަރުތީބު ގެނެސްދެއެވެ:
އެދުވަހު → ހަވީރު → ރޭގަނޑު → ހެނދުނު
އެމީހުން ދޭހަވަނީ ހަވީރާއި ރޭގަނޑު އަދިވެސް ނިސްބަތްވަނީ “އެ ދުވަހަށް” ކަމަށާއި، ހެނދުނު އައުމަކީ ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ފެށުން ކަމަށެވެ.
އެހެންކަމުން ހަމަ އެދުވަހުގެ ހަވީރާއި ރޭގަނޑު އެ ޤުރުބާނީ ކެވިދާނެ ކަމުގައި ވިޔަސް ފަތިސް ވަންދެން އެ ޤުރުބާނީއެއް ނުހުރެވުނެވެ. މި ބަސްތައް ގުޅެނީ ހެނދުނު ޙަރަކާތްތެރިވުމަކީ “އެދުވަހު” އާ ގުޅޭ ޝަރުޠު ދެން ނުފެތޭ ސަރަޙައްދެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މި ބަސްތަކުން މާ ސީދާ ގޮތެއްގައި ތާއީދު ލިބެނީ ދުވަހެއް ފެށެނީ ހެނދުނު ދުވާލު އަލި ވަށައިގެން ކަމަށާއި، ހަވީރު، އަދި ރޭގަނޑު ވަންދެން ކުރިއަށްދާ، އަދި ނިމޭނީ ހެނދުނު ކަމަށް ވިސްނުމަށެވެ.
އެންމެ ކުޑަމިނުން މި މާއްދާތަކުން ދޭހަވަނީ ހެނދުނު ޙަރަކާތްތެރިވެވޭނީ ކ ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީ އެވެ، އެއްދުވަހާއި އަނެއް ދުވަހާއި ދެމެދު ބަހާ ޕޮއިންޓެވެ.
4. ޚުދުމުޚުތާރު 16، މަންނާ، އަދި ފުރަތަމަ ރެކޯޑްކުރެވިފައިވާ ސަބަތު ދުވަސް ފާހަގަކުރުން
ޚުދުމުޚުތާރު 16 އަކީ ސަބަތު ދުވަހުގެ ވަގުތު ދިރާސާކުރުމަށް އެންމެ މުހިންމު އެއް މާއްދާއެވެ.
ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު ރައްޔިތުން ނިކުމެގެން ދިޔައީ މަންނާ އެއްކުރުމަށެވެ. ހަވަނަ ދުވަހު އެމީހުން އެއްވެފައިވަނީ ދެގުނައެވެ.
މޫސާގެފާނު އެމީހުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
މާދަމާއަކީ ސަބަތު ދުވަހުގެ އަރާމު، މާތްރަސްކަލާނގެއަށް މާތް ސަބަތު ދުވަހެކެވެ.
ރައްޔިތުން ގެންގުޅުނީ ކާއެއްޗެހި:
ފަތިސް ވަންދެންނެވެ.
ދެން ފަތިހު މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
މިއަދު އެ އެއްޗެއް ކާށެވެ، މިއަދަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ސަބަތު ދުވަހެކެވެ.
ވާހަކައިގައި ތިރީގައި މިވާ ތަރުތީބު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.
ހަވަނަ ދުވަސް: ދެގުނަ ބައި އެއްކުރުން → ރޭގަނޑު ފާއިތުވެގެންދާ → ހެނދުނު → “މިއަދު” އަކީ ސަބަތު ދުވަހެވެ
މިއީ މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނު މެދުވެރިކޮށް އިސްރާއީލަށް ރަސްމީކޮށް ސަބަތު ދުވަސް ފާހަގަކުރާނެ ގޮތް ދަސްކޮށްދެއްވި މުހިންމު އެއް މާއްދާއެވެ.
ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، ހަވަނަ ދުވަހު އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު މޫސާގެފާނު އިޢުލާން ކުރެއްވި މި މާއްދާގައި ލިޔެވިފައި ނުވާކަމެވެ.
“ސަބަތު ދުވަސް މިހާރު ވަނީ ފަށާފައެވެ.”
އޭގެ ބަދަލުގައި ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ހަތްވަނަ ދުވަސް ސިފަކުރެވެނީ މިގޮތަށެވެ.
“މިއަދަކީ ސަބަތު ދުވަހެވެ.”
މިއީ ހެނދުނު ބިނާކޮށް ކުރެވޭ ހިސާބުކުރުމާ އެއްގޮތްވާ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އަދި އެކަމަށް ތާއީދު ލިބިދާނެ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއީ އަމިއްލައަށް ސަބަތު ދުވަހުގެ ސީދާ ފެށުން ކަނޑައެޅޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
5. ނަޙްމީޔާގެ ދޮރުތައް ބަންދުކުރުމަކީ ސަބަތު ދުވަސް ފެށުނީ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތުކަން އަމިއްލައަށް ސާބިތުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ
ނަޙީމީޔާ 13:19 ގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ.
ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން ޤުދުސްގެ ދޮރުތައް އަނދިރިވާން ފެށުމުން، ދޮރުތައް ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށް، ސަބަތު ދުވަހުގެ ފަހުން ނޫނީ ދޮރުތައް ނުހުޅުވުމަށް އަމުރުކުރީމެވެ.
މި މާއްދާ ގިނައިން ބޭނުންކުރަނީ ސަބަތު ފެށުނީ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތުކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށެވެ.
ނަމަވެސް ޚުދު އެ ލިޔުމުގައިވެސް ވެއެވެ.
ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިންނެވެ
ނަހީމިޔާ ކުރިން ދޮރުތައް ބަންދުކުރީ، ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން އަނދިރިވާ ދުވަސްވަރުގައެވެ. މިއީ ގުދުރަތީ ގޮތުން ވިސްނޭ ގޮތުގައި ވިޔަފާރިވެރިން ރޭގަނޑު މާލެއަށް މުދާ ގެނައުން ހުއްޓުވުމަށް އަޅާފައިވާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅެކެވެ.
އެހެންކަމުން:
އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ދޮރުތައް ބަންދުކުރުން ≠ ޚުދު އިރުއޮއްސުމަކީ ސަބަތު ދުވަހުގެ ފެށުން ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ
މި މާއްދާއަކީ އިރުއޮއްސޭ ފެށޭ މާނަކުރުމަކާ އެއްގޮތް މާއްދާއެއް ނަމަވެސް، އިރުއޮއްސުމަކީ ދުވަހުގެ ވަކި ސަރަހައްދެއްކަން އޭގެ ޒާތުގައި ސާބިތުއެއް ނުވެއެވެ.
6. މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ވަޅުލެވުނު ވަގުތު މުހިންމު ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ
މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ވަޅުލުން: ތައްޔާރީ ދުވަހުގެ ހަވީރާއި ސަބަތު ދުވަސް ކައިރިވުން
މާކިއުލް 15:42 ގެ ރެކޯޑްތައް:
“ހަވީރުވީއިރު، އެއީ ތައްޔާރީ ދުވަސް ކަމަށްވާތީ، އެއީ ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން...”
މި އާޔަތުގައިވާ ވަގުތުގެ ތަރުތީބަކީ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
އެ ލިޔުމުގައި ސާފުކޮށް ބުނެފައިވަނީ؛
ހަވީރު ކުރިންވެސް އަތުވެއްޖެއެވެ
ނަމަވެސް ހަމަ އެ ދުވަސްވަރަށް އަދިވެސް ކިޔަނީ:
“ތައްޔާރީ ދުވަސް، އެއީ ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން ދުވަހެވެ.”
އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ވާހަކައިގެ އެންމެ ޠަބީޢީ ކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، ހަވީރު ކުރިން އައިސްފައިވީނަމަވެސް، އަދިވެސް އެއީ ތައްޔާރީ ދުވަސް ކަމުން، ސަބަތު ދުވަސް އަދި ފެށިފައެއް ނުވެއެވެ.
އެއަށްފަހު އަރިމަތީޔާގެ ޔޫސުފް ޕިލާތުސްގެ އަރިހަށް ގޮސް މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނުގެ ހަށިކޮޅު ހޯދުމަށް އެދުނެވެ. ޕިލާތުސް ހައިރާންވެވަޑައިގަތީ އެކަލޭގެފާނު މިހާރުވެސް މަރުވެވަޑައިގަތުމުން، ސެންޗުރިއަން އަށް ހާޒިރުކޮށް، އެކަލޭގެފާނު މަރުވެވަޑައިގެންނެވިތާ ދުވަސްކޮޅެއް ވެއްޖެތޯ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ކޮންފަރމަންސް ލިބުމުން އެކަނި ޕިލާތުސް ހަށިގަނޑު ޔޫސުފުގެފާނަށް ދޫކޮށްލިއެވެ.
އަދިވެސް ވަޅުލުމުގެ ސިލްސިލާ އުސޫލުތަކެއް ތަންފީޒު ކުރަން ޖެހުނެވެ. ޔޫސުފް ބޭނުންވީ:
ރީތި ލިލީން ގަންނަން → ހަށިގަނޑު ތިރިކުރުން → ހަށިގަނޑު ތައްޔާރުކުރުން → ލިލީން އިން އޮޅާލުން → ހިލަ ކަނޑާފައިވާ މަހާނައެއްގައި ބަހައްޓާ → އެތެރެއަށް ވަންނަ ދޮރުގައި ހިލައެއް ރޯލްކުރުން
ޔޫޙަންނާ 19:39-40 ގައި އިތުރަށް ލިޔެފައިވަނީ ނިކޮޑިމަސް އައީ ގިނަ އަދަދެއްގެ މީރު އާއި އެލޯ އާއި އެކުގައެވެ.
ޔަހޫދީންގެ ވަޅުލުމުގެ އާދައާ އެއްގޮތަށް ރަހަތަކާއެކު އީސާގެފާނުގެ ހަށިކޮޅު ތައްޔާރުކުރިއެވެ.
އެހެންކަމުން ހަވީރު އައިސް ޔޫސުފް ފުރަތަމަ ޕިލާތުސްގެ އަރިހަށް ގޮސް ހަށިގަނޑު އެދުނު ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން، ޕިލާތުސް ސެންޗުރިއަން އަށް ކުރި ސުވާލު ކުރުމާއި، ހަށިގަނޑު ދޫކޮށްލުމާއި، ޔޫސުފް އާއި ނިކޮޑިމަސް ވަޅުލުމަށް ފުރިހަމަ ތައްޔާރީތަކުގެ ތެރެއިން، ފާހަގަކޮށްލެވޭ ވަގުތު ފާއިތުވެގެން ގޮސްފައި ވާނެއެވެ.
މި ހާދިސާތައް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު ލޫކަސް 23:54 ގައި ބުނެފައިވެއެވެ.
“އެ ދުވަހަކީ ތައްޔާރީ ދުވަސް ކަމުން ސަބަތު ދުވަސް ކައިރިވަމުން ދިޔައެވެ.”
މި އާޔަތަކީ ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ އާޔަތެކެވެ.
“ގާތްވަމުން ދިޔައީ” ކަމަށް ތަރުޖަމާކޮށްފައިވާ ޔޫނާނީ ފިލިއަކީ... ἐπέφωσκεν (epéphōsken)، ފަރާތުން ἐπιφώσκω (epiphōskō). މި ލަފުޒު ގުޅިފައިވަނީ އަލިކަން ފާޅުވުމާއި، ދުވަސް އުޖާލާވާން ފެށުމާއި، ނުވަތަ ފަތިސް ކައިރިވުމާއެވެ.
އެހެންކަމުން މި ލަފުޒުގެ އަސާސީ މާނައަށް ބަލާއިރު، ލޫކަސްގެ ވާހަކަފުޅުގައި ތަހުގީގު ކުރަން ޖެހޭ މުހިންމު ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ.
މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ވަޅުލުން ފެށިގެން ދިޔައީ ތައްޔާރީ ދުވަހުގެ ހަވީރު، ރޭގަނޑުގެ ތެރޭގައި ވަގުތުކޮޅެއް ވަންދެން ކުރިއަށް ގޮސް، ހެނދުނު ކައިރިވަމުން ދިޔަވަރަކަށް، ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ސަބަތު ދުވަސް “ފަތިސްވާން” ކައިރިވެފައިވަނިކޮށް ހެއްޔެވެ؟
އެހެން ކަމަށްވާނަމަ، ތާރީޚީ ތަރުތީބު ގުޅިފައި އޮންނާނެއެވެ:
ދުވާލު އަލީގައި ތައްޔާރުވުމުގެ ދުވަސް: މާތްރަސްކަލާނގެ ޞަލީބަށް އަރުވާލެވިއްޖެ → ހަވީރު އަތުވެއްޖެ ނަމަވެސް އަދިވެސް އެއަށް ކިޔަނީ ތައްޔާރީ ދުވަސް → ޔޫސުފް ހަށިގަނޑަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ → ޔޫސުފް އާއި ނިކޮޑިމަސް މާތްރަސްކަލާނގެ ހަށިގަނޑު ތައްޔާރުކޮށް ވަޅުލައްވަނީ → ސަބަތު ދުވަސް ކައިރިވެއްޖެއެވެ
މި މާނަކުރުމަކީ ހުކުރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ވަގުތުން ސަބަތު ފެށުނު ކަމަށް ބުނާ ސަގާފީ ވިސްނުމާ އަޅާކިޔުން ހައްގު ކަމެކެވެ.
މާކިން ސާފުކޮށް ވިދާޅުވަނީ ކުރިންވެސް ހަވީރު އައިސްފައިވާ ކަމަށާއި އެ މުއްދަތަށް އަދިވެސް ކިޔަމުން ދިޔައީ “ތައްޔާރީ ދުވަސް، ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން ދުވަސް” ކަމަށެވެ. ލޫކަސް، ވަޅުލުން ސިފަކުރެއްވުމަށްފަހު، ދެން ބޭނުންކުރައްވަނީ، ސަބަތު ދުވަސް ކައިރިވަމުން އަންނަ ކަމަށް ސިފަކުރުމަށްޓަކައި، އަލިކަމާއި ނުވަތަ ފަތިސްވުމާ ގުޅިފައިވާ ފިލިއެކެވެ.
ހަމަގައިމުވެސް ސަބަތު ހިސާބުކުރުމުގެ މުޅި ސުވާލަކީ ޔޫނާނީ ބަހުގެ އެންމެ ލަފުޒަކުން ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ ἐπέφωσκεν އެކަނި. އެކި ކޮންޓެކްސްޓްތަކުގައި މި ލަފުޒު ބޭނުންކުރުމާއި، ފުރަތަމަ ޤަރުނުގެ ޔަހޫދީންގެ ތެރޭގައި ދުވަސްތައް ހިސާބުކުރުމުގެ އުސޫލުތައްވެސް ބަލަންޖެހެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މި ދެ މާއްދާ އެއްކޮށް ކިޔުމުން، ލުއިކޮށް ދޮގުކޮށްގެން ނުވާނެ ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ.
ހުކުރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސުނުތާ ވަގުތުން ސަބަތު ފެށުނު ނަމަ، މާކިން، އެ ހަވީރު އައިސްފި ކަމަށް ބުނުމަށްފަހު، އަދިވެސް އެ ވަގުތަށް “ތައްޔާރީ ދުވަސް، ސަބަތު ދުވަހުގެ ކުރިން ދުވަސް” ކިޔަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި ވަޅުލުމުގެ މަސައްކަތް ނިމުމާ ގާތަށް ލޫކަސް، ސަބަތު ދުވަސް ކައިރިވާ ގޮތް ބަޔާންކުރުމަށްޓަކައި އަލިކަމާއި ފަތިސްއާ ގުޅިފައިވާ ފިލިއެއް ބޭނުން ކުރައްވަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
އެހެންކަމުން ސަބަތު ދުވަސް ފެށުނީ ހަވީރުތޯ ނުވަތަ ދުވާލު އަލީގައިތޯ ދިރާސާކުރުމުގައި މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ވަޅުލެވުނު ވާހަކައަކީ ސީރިއަސްކޮށް ވިސްނަންޖެހޭ ވާހަކައެކެވެ.
7. މައްތަޙު 28:1: “ސަބަތު ދުވަހަށްފަހު، ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ފަތިސް ދުވަހާ ދިމާއަށް”
މައްތަޙު 28:1 އަކީ ވަރަށް މުހިންމު އަނެއް މާއްދާއެވެ.
ޔޫނާނީ ބަހުން އެ ދުވަސްވަރު ސިފަކޮށްފައިވަނީ މިގޮތަށެވެ.
ސަބަތު ދުވަހަށްފަހު، ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަހާ ދިމާއަށް ފަތިސްވެގެން ދިޔައެވެ.
އެންމެ ގުދުރަތީ ތާރީޚީ ތަރުތީބަށް ބަލާއިރު:
ސަބަތު ނިމިއްޖެ → މެދުތެރޭގެ ރޭ އޭގެ ހެނދުނުގެ ސަރަޙައްދަށް ވާސިލްވެއެވެ → ފުރަތަމަ ދުވަސް ފަތިސްވެގެންދެއެވެ
މިއީ ފުރަތަމަ ދުވަސް ފެށެނީ ފަތިސް ވަގުތު ކަމަށް ވިސްނުމާ ގުދުރަތީ ގޮތުން ގުޅެއެވެ.
ހަތަރު އިންޖީލުގައި ވެސް އެ އަންހެނުން މަހާނައަށް ދިޔައީ ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ކުރީކޮޅު ކަމަށް ލިޔެވިފައިވެ އެވެ.
ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު ސަބަތު ދުވަސް މުޅިން ނިމިފައި އޮތްނަމަ، ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ވަގުތަށް މަޑުކުރުމަށްވުރެ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ހަވީރު އަންހެނުން ވަގުތުން މަހާނައަށް ނުދިޔައީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ރައްކާތެރިކަމާއި، އަނދިރިކަމާއި، އަލިކަމާއި، ނުވަތަ އެނޫންވެސް އަމަލީ ކަންކަމަކީ ލަސްވުން ބަޔާންކޮށްދޭނެ ކަމެއް ކަމަށް ބުއްދިވެރި ގޮތެއްގައި ޖަވާބު ދީފާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ހަމައެކަނި މި ނުކުތާއަކީ ނިންމާ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ.
ނަމަވެސް އެހެން މާއްދާތަކާ އެކު ކިޔާއިރު، އެއީ މުހިންމު އެއްޗެއް ކަމުގައި ދެމިއޮވެއެވެ.
8. ޔޫޙަންނާ 20:19: “އެދުވަހު، ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަސް، ހަވީރު”
ޔޫޙަންނާ 20:19 ގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ.
“ދެން، ހަމަ އެދުވަހު ހަވީރު، ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަހަށް ވުމުން...”
ފަހުން ޔަހޫދީންގެ އިރުއޮއްސުމުން އިރުއޮއްސޭ ނިޒާމަށް ބަލާއިރު، އިރުއޮއްސުމަށްފަހު ހުކުރު ދުވަހުގެ ހަވީރު ތިއަރީ ގޮތުން މިހާރުވެސް ނިސްބަތްވާނީ ދެވަނަ ދުވަހަށެވެ.
ނަމަވެސް ޖޯން އަދިވެސް ބުނަނީ:
“ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު، ހަމަ އެދުވަހު، ހަވީރު.”
މިކަމުން އެންމެ ކުޑަމިނުން އެނގޭ ގޮތުގައި އައު ޢަހުދު ލިޔުންތެރިއަކަށް ދުވާލު ގަޑީގެ ފަހުން އަންނަ ހަވީރަކީ އަދިވެސް ހަމަ އެ “ދުވަހަށް” ނިސްބަތްވާ ހަވީރެއް ކަމުގައި ސިފަކުރެވިދާނެއެވެ.
ހަމަގައިމުވެސް ބައެއް ތަރުޖަމާނުންނަށް “ހަމަ އެދުވަސް” ވިސްނޭނީ ފަންނީ ކަލަންޑަރުގެ މާނައެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނީ ހަމައެކަނި ޤިޔާމަތް ދުވަހަށް ނަރެޓިވް ރިފަރެންސެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އެހެންކަމުން މި މާއްދާ އެންމެ ރަނގަޅީ ހަމައެކަނި ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށްވުރެ އެހެން ދަލީލުތަކާއެކު ބޭނުންކުރުމެވެ.
9. ހަވީރު ނުވަތަ ރޭގަނޑުގެ ފަހުން “ދެން އަންނަ ދުވަސް” އަންނަ އާ ޢަހުދު ފޮތުގެ މާއްދާތަކެވެ
އައު ޢަހުދު ފޮތުގައި ވެސް މިފަދަ ބައެއް ނަރެޓިވް ޕެޓަރންތައް ހިމެނެއެވެ.
މާކިއުލް 11 ގައި އެ ހަވީރު އައިސްފައިވާ ކަމަށް ރެކޯޑްކޮށްފައިވާއިރު، ދެން ވާހަކަ ދައްކަވަނީ “ދެން އަންނަ ދުވަހުގެ” ވާހަކައެވެ.
ޔޫޙަންނާ 6 ގައި ފުރަތަމަ ބުނަނީ ހަވީރު އައިސްފައިވާ ކަމަށާއި، ކުރިންވެސް އަނދިރިވެފައިވާ ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން އެކަނި ވާހަކަ ދައްކަނީ “ދެން އަންނަ ދުވަހުގެ” ވާހަކަ ކަމަށެވެ.
ރަސޫލުންގެ އަމަލުތައް 4 ގައި ލިޔެފައިވަނީ ކުރިން ހަވީރު ކަމުން ރަސޫލުން “ދެން އަންނަ ދުވަހާއި ހަމައަށް” ބާއްވައިގެން ތިއްބެވެ.
އަމަލުތައް 23 ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޕައުލް ރޭގަނޑު އެސްކޯޓްކޮށްގެން ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން އިޝާރާތްކޮށްފައިވަނީ “ދެން އަންނަ ދުވަހަށެވެ.”
މި ހުރިހާ ވާހަކަތަކަކީ ވެސް ރިޖިޑް ކެލެންޑަރ ފޯމިއުލާތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަން ނުޖެހެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އެބޭފުޅުން ދައްކުވައިދެނީ،
ހަވީރާއި ރޭގަނޑު ކޮންމެހެން އޮޓޮމެޓިކުން ބައިބަލް ލިޔުންތެރިން ބަލާފައި އޮތީ ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ފެށުމެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނެވެ.
10. ދުވާލު އަލިކަމާއި ހެނދުނު ވަގުތު ބެލެހެއްޓުމުގެ “ބާރަ ގަޑިއިރު” އެވެ
މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
“ދުވާލަކު ބާރަ ގަޑިއިރު ނުވޭތަ؟”
— ޔޫޙަންނާ 11:9
އައު ޢަހުދު ފޮތުގައި ގިނައިން އިޝާރާތްކޮށްފައިވަނީ ތިންވަނަ ގަޑިއިރާއި ހަވަނަ ގަޑިއިރާއި ނުވަވަނަ ގަޑިއަށެވެ.
ދުވާލު އަލި ބާރަ ބަޔަކަށް ބަހާލުމުގެ ޔަހޫދީ ނިޒާމުގެ ދަށުން:
ތިންވަނަ ގަޑިއަކީ ގާތްގަނޑަކަށް ހެނދުނު 9:00 ގައެވެ؛
ހަވަނަ ގަޑިއިރު ގާތްގަނޑަކަށް މެންދުރު؛
ނުވަވަނަ ގަޑިއިރު ގާތްގަނޑަކަށް 3:00 ގައެވެ.
މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޤަދީމީ ދުނިޔޭގައި އާދައިގެ ދުވާލު ހިސާބުތައް ފެށުނީ ހެނދުނު ނުވަތަ އިރުއަރާ ވަށައިގެން ކަމެވެ.
ނަމަވެސް މުހިންމު ތަފާތެއް ދަމަހައްޓަން ޖެހެނީ:
ދުވާލު އަލިކަމުގެ ބާރަ ގަޑި ގުނަން ފެށޭ ހިސާބެވެ
އަދި
ފުރިހަމަ ހަތަރު ވިހި ގަޑިއިރުގެ ކެލެންޑަރ ދުވަހެއްގެ ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީއެވެ
އެ ދެމީހުންނަކީ ކޮންމެހެން އެއްގޮތް ދެމީހުންނެއް ނޫނެވެ.
އެހެންކަމުން މި ހެކިތަކުން ހެނދުނު ބިނާކޮށް ވިސްނުމަކަށް ބެކްގްރައުންޑް ސަޕޯޓް ލިބިދާނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ކޮންމެ ދުވަހެއް ފެށެން ޖެހޭނީ ސީދާ ހެނދުނު 6:00 ގައިކަން ސާބިތުކުރުމަށް މި ހެކި އަމިއްލައަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މިއަދު އަމަލީ ގޮތުން ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ގާތްގަނޑަކަށް ހެނދުނު 6:00–7:00 އަށް ލޯކަލް ސްޓޭންޑަރޑް ގަޑި އޮޕަރޭޝަނަލް ބައުންޑަރީއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަކީ އެއްގޮތް ނިޒާމެއް ލިބިދާނެ ކަމެއް ނަމަވެސް، މިއީ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ތަންފީޒުކުރުމުގެ އަމަލީ އުސޫލެއް، ސީދާ ހެނދުނު 6:00 ގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ބައިބަލްގެ އަމުރެއް ނޫނެވެ.
11. ރޭގަނޑާއި ދުވާލު މެދުނުކެނޑި އެނބުރި އަންނަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތުތަކުގައެވެ
ޔަރްމީޔާ 33 ގައި ރެއާއި ދުވާލުގެ އިލާހީ ތަރުތީބާއި ބެހޭގޮތުން މުހިންމު ދެ ބަސްފުޅެއް ހިމެނެއެވެ.
ޔަރްމީޔާ 33:20 ގައި ވެއެވެ.
“މާތްރަސްކަލާނގެ މިހެން ވިދާޅުވަނީ: ދުވާލާއި އަހަރެންގެ ޢަހުދު މުގުރާލެވޭނަމަ އަދި ރޭގަނޑާ އަހަރެންގެ ޢަހުދު މުގުރާލެވޭނަމަ، ރެއާއި ދުވާލު ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތުގައި ނާންނާނެއެވެ...”
ޔަރްމީޔާ 33:25 ގައި އަނެއްކާވެސް އިޝާރާތްކޮށްފައިވަނީ:
ރެއާއި ދުވާލު އަދި އުޑުތަކާއި ބިމުގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަރުތީބާއި މާތްރަސްކަލާނގެ ޢަހުދުފުޅެވެ.
މި މާއްދާތަކުގައި ރެއާއި ދުވާލު ސިފަކޮށްފައިވަނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޤާއިމުކުރެއްވި ތަރުތީބުން ވެރިކަންކުރާ ވަކިވަކި ނަމަވެސް ގަވާއިދުން ތަކުރާރުވާ ދެ މުއްދަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ދުވަސް އަންނަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ގަޑިއަށް → ރޭގަނޑު އަންނަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ގަޑިއަށް → ދުވަސް އަނެއްކާވެސް އެނބުރި އަންނަނީއެވެ
ހަމަ މި ގުދުރަތީ ޖޯޑުތައް ތަކުރާރުކޮށް ފެންނަނީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ދިގުދެމިގެންދާ މުއްދަތުތައް ބަޔާންކުރާ ބައިބަލްގެ އިބާރާތްތަކުގައެވެ:
ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ އެވެ — 1 ސަމުޢޫލް 30:12؛ ޔޫނުސް 1:17؛ މައްތަޙު 12:40؛
ހަތް ދުވަހާއި ހަތް ރޭ އެވެ — އައްޔަބް 2:13؛
ސާޅީސް ދުވަހާއި ސާޅީސް ރޭއެވެ — އުފެދުން 7:4، 12؛ ޚުދުމުޚުތާރު 24:18؛ 34:28؛ ޤުދުސް 9:9، 18؛ 1 ރަސްރަސްކަލުން 19:8؛ މައްތަޙު 4:2.
މި އިބާރާތްތަކުގައި “ދުވަސް” އިން އާންމުކޮށް ދޭހަވަނީ އަލިކަމުގެ ދުވަސްވަރާއި “ރޭގަނޑު” އިން ދައްކުވައިދެނީ އަނދިރިކަމުގެ މުއްދަތެވެ. އެދެމީހުން އެކުގައި ސިފަކުރަނީ ދުވާލާއި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތު މެދުކެނޑުމެއްނެތި ތަރުތީބެވެ.
ތަކުރާރުކޮށް ލިޔެފައިވާ ބައިބަލްގެ އުސޫލުން... ދުވާލު ރޭގަނޑު އެހެންކަމުން ތަރުތީބާ އެއްގޮތްވެއެވެ:
ދުވާލު އަލި → ހަވީރު → ރޭގަނޑު → ދުވާލު އަލި އެނބުރި އައުން
މި ހެކިތަކުން، އޭގެ ޒާތުގައި، ކޮންމެ ކެލެންޑަރ ތާރީޚެއްގެ ސީދާ ފަންނީ ވަކި ޙައްދެއް ކަނޑައެޅިފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއިން އެނގޭ ގޮތުގައި ބައިބަލުގައި ތަކުރާރުކޮށް ދުވާލު އަލިކަމާއި އެއަށްފަހު އަންނަ ރޭގަނޑަކީ ޤުދުރަތީ ގޮތުން ގުޅޭ ދުވަސްވަރުތަކެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.
ޖެނެސިސް 1 އާއި ހެނދުނާ ހަމައަށް ނުހުންނަންވީ ކަންކަމާ ބެހޭ ޤާނޫނުތަކާއި މި ދިރާސާގައި ބަލާފައިވާ އެހެން މާއްދާތަކާ އެކު ބަލާއިރު، މި ތަކުރާރުވާ ރެއާއި ރޭގަނޑުގެ އުސޫލަކީ، ބައިބަލްގެ ތަރުތީބު ދުވާލު ފަހުން ރޭގަނޑު ކަމަށް ވިސްނިދާނެތޯ ބެލުމަށް އިތުރު ތާއީދެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.
12. ދެވަނަ ފައްޅީގެ ދުވަސްވަރު ކުރިންވެސް އުފެދިފައިވާ ކަލަންޑަރުގެ މައްސަލަތައް
ޤަދީމީ ޔަހޫދީ ކަލަންޑަރުތައް ދިރާސާކުރުމުގައި ތާރީޚީ މުހިންމު ޙަޤީޤަތެއް ހަނދާން ނައްތާލަން ޖެހެއެވެ.
ޤަދީމީ އިސްރާއީލުގެ މުޅި ތާރީޚުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންކުރީ ހަމައެކަނި ބަދަލެއް ނާންނަ ކަލަންޑަރުގެ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ.
ޖުބިލީ ފޮތާއި 1 ޙަނޫޤުގައިވާ ފަލަކީ ސަގާފަތްތަކުން 364 ދުވަހުގެ އިރުގެ ކަލަންޑަރަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވެއެވެ.
364 ދުވަހުގެ އަހަރެއް އެކުލެވިގެންވަނީ ސީދާ:
52 ފުރިހަމަ ހަފްތާއެވެ.
ޖުބިލީސް 6 ގައި ވެސް އިންޒާރު ދީފައިވަނީ ހަނދު ބެލުމުގެ ގޮތުން މީހުން ތާރީޚުތައް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ އީދުތަކާއި ސަބަތު ދުވަސްތައް ތަރުތީބު ނުވެދާނެއެވެ.
މިކަމުން ދޭހަވަނީ ދެވަނަ ފައްޅީގެ ދުވަސްވަރު ޔަހޫދީ މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ކަލަންޑަރުގެ މުހިންމު މައްސަލަތަކެއް އުފެދިފައިވާކަމެވެ.
އެހެންކަމުން ޖުބިލީގެ ބައެއް މާއްދާތަކުން އިރުއޮއްސުމަށްފަހު އާ ތާރީޚެއް ފެށުނު ނިޒާމެއް ދައްކުވައިދޭ ނަމަވެސް، މިއީ އޭގެ އިދިކޮޅަށް ބޭނުންކޮށްގެން ސާބިތުކޮށްދޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
“މިއީ ކޮންމެހެން މޫސާގެފާނުގެ އަސްލު ނިޒާމެވެ.”
ޖުބިލީސް އަކީ ޚުދު ދެވަނަ ފައްޅީގެ ދުވަސްވަރުގެ މަސައްކަތެއް ކަމަށާއި، އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ވަކި ސަގާފަތެއް ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
13. މިޒަމާނުގެ ބައެއް ޔަހޫދީ ޢިލްމުވެރިން ވެސް ވަނީ އިސްރާއީލުގެ ހެނދުނުގެ ކުރީކޮޅުގެ ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީއެއް ހެދުމަށް ދަލީލުކޮށްފައެވެ
ވިހިވަނަ ގަރުނުގެ މުހިންމު ގިނަ އަދަދެއްގެ ޔަހޫދީ ޢިލްމުވެރިން މި ސުވާލު ބެލިއެވެ.
ޖޫލިއަން މޯޖެންސްޓަރން އެވެ ދަލީލު ކުރި ގޮތުގައި އިސްރާއީލުގެ ކުރީކޮޅު އެއްދުވަހަކު އިރުއަރާ ނުވަތަ ފަތިސްވުމުން ފެށިގެން ޖެހިގެން އަންނަ އިރުއަރާ ނުވަތަ ފަތިހުގެ ދުވަސް ހިސާބުކުރާ ކަމަށާއި އިރުއޮއްސުމާއި އިރުއޮއްސޭ ނިޒާމު އުފެދުނީ ފަހުން ކަމަށެވެ.
ޖެކޮބް ޒެޑް ލޯޓަރބަކް އެވެ މިފަދަ ރައުޔެއް ހުށަހެޅުއްވީ، އަޅުވެތިވުމުގެ ކުރިން އިސްރާއީލުގައި ދުވަހުގެ ހިސާބުކުރުން ކޮންމެހެން ފަހުގެ ރަބީނީ ނިޒާމާ އެއްގޮތް ނުވާ ކަމަށާއި، ފައްޅީގެ ބައެއް ޢަމަލުތަކުގައި ރޭގަނޑު ކުރިން ދުވާލު ވަގުތަށް ތަބާވާ ދުވަސްވީ އުސޫލެއް ރައްކާތެރިކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.
ޕީ ޖޭ ހީވުޑް އެވެ އަދި ޤުރުބާނީގެ ޤާނޫނުތަކާއި، އުފެދުން، އަދި އައު ޢަހުދު ފޮތުގެ މާއްދާތަކުގެ ތެރެއިން ހެނދުނު ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީއެއް އޮތުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްތޯވެސް މަޝްވަރާކޮށްފައިވެއެވެ.
މި ދިރާސާތަކުން މިޒަމާނުގެ އިލްމުވެރިން އިއްތިފާގުން ނިންމާ ނިންމުމަކަށް އައިސްފައިވާކަން ސާބިތު ނުވެއެވެ.
އެމީހުން ދައްކުވައިދެނީ ނަމަވެސް، އެއީ:
އިސްރާއީލުގެ ކުރީކޮޅު އަސްލު ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ހެނދުނު ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީއެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ވިސްނުމަކީ ހަމައެކަނި އިލްމީ ނަމޫނާއެއް ނެތް ޒަމާނީ އީޖާދެއް ނޫނެވެ.
އެއީ ރަސްމީކޮށް ހުށަހަޅައި، އެކަޑަމިކް ސްޓަޑީގައި މަޝްވަރާކޮށްފައިވާ މަގާމެކެވެ.
14. މާތްރަސްކަލާނގެ ތަކުލީފާއި “ތިންވަނަ ދުވަސް” .
ހަތަރު އިންޖީލުގައި ވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ އީސާގެފާނު ޞަލީބަށް އަރުވާލެވުނު ދުވަސް ދެނެގަނެވިފައިވެއެވެ.
ތައްޔާރުވުމުގެ ދުވަހެވެ.
އަދި އެކަލޭގެފާނު ތެދުވެވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް ވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ ތަކުރާރުކޮށް ކުރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
ތިންވަނަ ދުވަހުއެވެ.
ލޫކަސް 24:21 ގައި، ހަފްތާގެ ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހު، އިމާއުސް އަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ތިބި ދެ މުދައްރިސުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
“މިއަދަކީ މިކަންތައް ހިނގިތާ ތިންވަނަ ދުވަހެވެ.”
ޞަލީބަށް އެރުވުން ހިނގާފައިވަނީ ހުކުރު ދުވަހު ނަމަ:
ހުކުރު ދުވަސް = ފުރަތަމަ ދުވަސް
ހޮނިހިރު ދުވަސް = ދެވަނަ ދުވަސް
ހުކުރު ދުވަސް = ތިންވަނަ ދުވަސް
މިއީ ޤުދުރަތީ ގޮތުން “ތިންވަނަ ދުވަހު އުފުލިގެން” މި ބަސްފުޅާ އެއްބަސްވާ ކަމެކެވެ.
އެހެންކަމުން ހަމައެކަނި “ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ” މި ބަސްފުޅުގެ ޖަވާބުދާރީވުމަށްޓަކައި ބުރާސްފަތި ދުވަހަށް ސަލީބަށް އެރުވުން ބަދަލުކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.
15. “ދުނިޔޭގެ ހިތުގައި ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ” ގެ މާނައަކީ ކޮންމެހެން “ފުރިހަމަ ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ ވަޅުލުން” ކަމުގައި ނުވާނެއެވެ.
މައްތަޙު 12:40 ގައި ވެއެވެ.
“އެފަދައިން އިންސާނާގެ ދަރިކަލުން ބިމުގެ ހިތުގައި ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ ހުންނާނީއެވެ.”
އެ އިބާރާތަކީ:
“ބިމުގެ ހިތުގައި”
“ބިމުގެ އަޑީގައިވާ ގަބުރެއްގެ ތެރޭގައި” އަށް އާދައިގެ ލަފުޒުތަކަށްވުރެ.
ގެތުސެމަނީގައި މާތްރަސްކަލާނގެ ހައްޔަރު ކުރެއްވިއިރު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
“މިއީ ކަލޭގެފާނުގެ ވަގުތު، އަދި އަނދިރިކަމުގެ ބާރު.”
— ލޫކަސް 22:53
އެހެންކަމުން ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ރޭ އެކަލޭގެފާނު ހައްޔަރުކުރި ވަގުތުން ފެށިގެން ދުނިޔޭގެ ބާރުތަކާއި “އަނދިރީގެ ބާރަށް” ތަބާވެވަޑައިގެންނެވި ދުވަސްވަރަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ވަދެވަޑައިގެންނެވި ކަމެވެ.
އެެހެންކަމުން:
ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެރޭ
ހުކުރު ދުވަހުގެ ދުވާލުގައެވެ
ހުކުރު ދުވަހުގެރޭ
ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ދުވާލުގައެވެ
ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ރޭގަ އެވެ
ހުކުރު ދުވަހުގެ ހެނދުނުގެ ވަގުތެއްގައި ދުވާލު އަލި ވަށައިގެންނެވެ
މިގޮތަށް ގުނާލެވިދާނެއެވެ.
ތިން ރޭ އަދި ތިން ދުވާލު މުއްދަތެވެ
މާތްރަސްކަލާނގެ އަދިވެސް ހުއްޓެވެ.
ހުކުރު ދުވަހު ސަލީބަށް އަރުވާލެވި، ތިންވަނަ ދުވަހު، އާދީއްތަ ދުވަހު ތެދުވެވިއެވެ.
މި މާނަކުރުމުން “ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ” އާއި “ތިންވަނަ ދުވަހު އުފުލިގެންދާ” ވެސް ޙަޤީޤަތުގައި ދެމިއޮތުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެނީ ތައްޔާރީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ޞަލީބަށް އަރުވާފައިވާ ދުވަހަށް އިންޖީލުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ދުވަހަށް ބަދަލެއް ނުގެނެސް އެވެ.
16. ކުރެވިދާނެ ހަތްދިހަ ދެ ޖަމާއަތެއްގެ އަޅާކިޔުމުގެ އޮނިގަނޑެއް
ތިރީގައިވާ ވެރިއޭބަލްތައް ތަފާތު ކޮމްބިނޭޝަންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ތަރުތީބުކޮށްފައިވާނަމަ:
ދުވަހެއް ފަހުން އަންނަތޯ ކ ރޭގަނޑު–ދުވަސް ނުވަތަ ދުވާލު–ރޭގަނޑު ސީކުއެންސް؛
ހަފްތާގެ ހަތަރުވަނަ، ފަސްވަނަ، ނުވަތަ ހަވަނަ ދުވަހު މާތްރަސްކަލާނގެ ތަކުލީފު އުފުއްލެވި ކަމުގައި ވިޔަސް؛
ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ، ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ދުވާލު، ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ރޭ، ނުވަތަ ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ދުވާލު އެކަލޭގެފާނު ތެދުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ.
އަދި “ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ” ގުނާނީ ވަޅުލުމާއި، މަރުވުމާއި، ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރުމުން ފެށިގެންތޯއެވެ؛
ދެން ތިއަރީ ކޮމްބިނޭޝަންތަކުގެ ޖުމްލަ އަދަދަކީ:
2 × 3 × 4 × 3 = 72 ފުރުޞަތު.
މި ފުރުޞަތުތައް ދެން އިމްތިޙާނުކުރެވިދާނެ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ހަތަރު ޝަރުޠަކާއެވެ.
ތިންވަނަ ދުވަހު މާތްރަސްކަލާނގެ ތެދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އެކަލޭގެފާނު ބިމުގެ ހިތުގައި ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ ހޭދަކުރެއްވިއެވެ.
ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ މެންދުރު ދުވަހަށް އަދިވެސް ކިޔަނީ ތިންވަނަ ދުވަހެވެ؛
ޞަލީބަށް އަރުވާލި ދުވަހުގެ ހަވީރަށް އަދިވެސް ކިޔަމުން ދިޔައީ ތައްޔާރީ ދުވަސް އެވެ.
މި އޮނިގަނޑަކީ ހިސާބުގެ ދަލީލަކަށްވުރެ އަޅާކިޔުމުގެ ވަސީލަތަކަށް ވާތީ، ވެރިއޭބަލްތަކަކީ ތަފްސީރު ކުރެވޭ އެއްޗެހި ކަމުން ކޮންމެހެން މިނިވަން އެއްޗެހިތަކެއް ނޫނެވެ. މިތަނުގައި ބަލާފައިވާ ލަފާތަކުގެ ތެރޭގައި، މި ހަތަރު ޝަރުޠުވެސް އެންމެ ގުޅިފައިވާ ކަމަށް ފެންނަ ޖަމާޢަތަކީ:
ދުވަހެއް ފެށެނީ ދުވާލުންނެވެ؛ މާތް އީސާގެފާނު ހައްޔަރުކުރެވުނީ ބުރާސްފަތި ރޭގައެވެ؛ އެކަލޭގެފާނަށް ތަކުލީފު ލިބުނީ ހުކުރު ދުވަހުއެވެ؛ އެކަލޭގެފާނު ތެދުވެވީ އާދީއްތަ ދުވަހު ހެނދުނެވެ؛ ‘ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ’ ގުނަނީ ބުރާސްފަތި ރޭ އަނދިރީގެ ބާރަށް ވަދެވަޑައިގެންނެވި ވަގުތުން ފެށިގެންނެވެ.
މި ނަތީޖާއަކީ ކުރިން ލިޔެފައިވާ މާއްދާތަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅޭ ނަތީޖާއެކެވެ.
17. ނިންމުން
އުފެދުމާއި، މޫސާގެފާނުގެ ޝަރީޢަތާއި، ތާރީޚީ ފޮތްތަކާއި، އިންޖީލުތަކާއި، އައު ޢަހުދު ފޮތުގެ އެހެން ވާހަކަތަކާއި، ދެވަނަ ފައްޅީގެ އަދަބިއްޔާތާއި، ޤަދީމީ ޔަހޫދީންގެ ކަލަންޑަރުގެ ހިސާބުތަކުގެ ދިރާސާތައް އެއްކޮށް ބަލާއިރު، ސީރިއަސްކޮށް ވިސްނަންޖެހޭ ނިންމުމެއް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
“ހުކުރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސުމުން ފެށިގެން ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސުމާ ހަމައަށް އަބަދުވެސް ހަފްތާއަކު އެއްދުވަހުގެ ސަބަތު ފާހަގަކުރަން ޖެހޭނެ” ކަމަށް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާޔަތެއް ބައިބަލްގައި ނެތެވެ.
އެއާ ޚިލާފަށް، ގިނަ އަދަދެއްގެ މާއްދާތަކުން އުޞޫލުތައް ހުށަހަޅައިދެއެވެ.
ހެނދުނު ގެންގުޅެނީ އާ ދުވަހެއް ފެށުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ؛ ދުވާލު އަލިކަމުގެ ފަހުން ހަވީރާއި ރޭގަނޑު، އަދި އޭގެ ފަހުން ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު؛ ހަވަނަ ދުވަސް ރޭގަނޑު ފާއިތުވުމަށްފަހު، ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ކިޔަނީ “މިއަދު، ސަބަތު” އެވެ؛ އަދި އައު ޢަހުދު ފޮތުގެ ވަކި ވާހަކަތަކުގައި، ހަވީރެއް އަދިވެސް ގުޅިފައިވަނީ ހަމަ އޭގެ ކުރީގެ ދުވަހާއެވެ.
ލެވިޓިކަސް 23 ގައި ކައްފާރާ ދުވަސް “ހަވީރުން ފެށިގެން ހަވީރަށް” ފާހަގަކުރުމަކީ އެ ވަކި މާތް ދުވަހަކަށް ޚާއްޞަ ޤަވާޢިދެއް ކަމަށާއި، އިތުރު ހެކިތަކެއް ނެތި، އޮޓޮމެޓިކުން ޢާއްމު ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ ދުވަހުގެ ބައުންޑަރީ ފޯމިއުލާ އެވެ ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ސަބަތު ދުވަހަކަށްޓަކައެވެ.
އެހެންކަމުން ބުއްދިވެރި ގޮތެއްގައި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ސަބަތުގައި މުޅި ހަތްވަނަ ދުވަސް ހިމެނޭނެއެވެ—ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ދުވާލު ފެށުމުން، ހޮނިހިރު ހަވީރާއި ރޭގަނޑާއި ހުރެ، އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ދުވާލު ފެށެންދެނެވެ.
މިއަދު އަމަލީ ގޮތުން ބެލެހެއްޓުމުގައި، މޫސުމާއި ލެޓިޓިއުޑަށް ބަލާފައި އިރުއަރާ ވަގުތު ތަފާތުވާތީ، އަދި ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި އާދައިގެ އިރުއަރާ ނުވަތަ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތުތައް ތަޖުރިބާ ކުރެވޭތީ، ގާތްގަނޑަކަށް ބޭނުންކުރުން ހެނދުނު 6:00–7:00 އަށް ލޯކަލް ސްޓޭންޑަރޑް ގަޑިން އަމަލީ ބައުންޑަރީއެއްގެ ގޮތުގައި އެއްގޮތްކަން ލިބިދާނެއެވެ.
ނަމަވެސް އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ މަދު މިނިޓެއް ނުވަތަ ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ޖަދަލު ކުރުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެކަން ދެނެގަތުމެވެ:
ސަބަތު ދުވަހަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ބަރަކާތް ލައްވާފައިވާ ހަތްވަނަ ދުވަހެވެ.
ހުކުރު ދުވަހަކީ މުއުމިނުން ސަބަތު ދުވަހަށް މަރުޙަބާ ކިޔުމަށް ޖިސްމާނީ އަދި ރޫޙާނީ ގޮތުން ތައްޔާރުވާ ތައްޔާރީ ދުވަހެވެ. ހަތްވަނަ ދުވަހުގެ ދުވާލު އަލި ފެށުނީއްސުރެ ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ދުވާލު އަލިކަން ފެށުމާ ހަމައަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކާއި ސަލާމަތުގެ މަތިން ހަނދާންކޮށް، ނިޢުމަތުގެ ދަށުން އެކަލާނގެ ދެއްވި އަރާމުތަކުން އުފާކޮށް، އަންނަން އޮތް ދާއިމީ އަރާމު ދުވަހަށް އިންތިޒާރު ކުރެއެވެ.
“ތިބާގެ ފައި ސަބަތު ދުވަހުން ދުރުކޮށް، އަހަރެންގެ މާތް ދުވަހު ތިބާގެ ރުހުން އަދާކުރުމުން، ސަބަތު ދުވަހަކީ އުފާވެރިކަމެއް، މާތްރަސްކަލާނގެ މާތް ދުވަހަކީ ޝަރަފުވެރި ދުވަހެއް ކަމަށް ބުނެ، ތިބާގެ އަމިއްލަ ގޮތްތައް ނުކޮށް، އަދި އަމިއްލަ އުފާ ހޯދައި، އަމިއްލަ ބަސްތައް ނުބުނެ، އެކަލާނގެއަށް ޝަރަފުވެރިކަން ދީފިނަމަ، ތިބާ މާތްރަސްކަލާނގެއަށް އުފާކުރާނެއެވެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ބައްޕަ ޔަޢުޤޫބުގެފާނުގެ ތަރިކައެވެ.
— ޔަޝާޔާ 58:13-14
| | |
