Mbeni mandango ye na ndo ti dikongo wungo ti ngoi ti Sabbat na lege ti Bible .
—
Sabbat ayeke to nda ni biani na ngoi wa?
Sabbat ayeke lango mbasambala so Nzapa airi tënë nzoni na ndo ni nga lo sara si lo ga nzoni-kue. Azo so amä na bê ayeke bata lâ ti Sabbat pëpe ti wara salut.
Nde na so, na gbe ti grâce, ala dabe ti ala na akota kusala ti Nzapa ti lekengo ye na ti zingo azo na ala yeke ku kungo wungo tere ti lakue lakue so ayeke ga.
Laso, abango ndo nde nde ayeke dä na ndo ti ngoi so Sabbat ayeke to nda ni nga na ngoi so lo yeke hunzi.
Ambeni amû peko ti angobo ti aJuif so aga na pekoni na ala yeke bata lâ ti Sabbat ti londo na vendredi so lâ alinda ti si na samedi so lâ alinda.
Ambeni ayeke diko ni alingbi na l’heure ti lindango ti lâ wala ti bango ndo ti atongoro.
Ambeni ayeke mû peko ti calendrier ti azo ti kodoro ti laso na ala yeke sala kusala na minuit tongana akatikati ti lâ, so ti tene ndo so akangbi popo ti mbeni lango na mbeni lango nde.
Ambeni nde, so aluti na ndo ti ambage nde nde ti Bible, amä na bê so mbeni lango kue ato nda ni na lâ, angbâ juska na lakui nga na bï, na ahunzi na ngoi so lâ ti peko ato nda ni.
Na lege ti hingango ye so, lango mbasambala ti Sabbat ni ayeke to nda ni na samedi na ndapre na ayeke hunzi na tongo nda ti dimanche na ndapre.
Ye ti manda so ayeke bâ wala ndangba bango ndo so ayeke na mbeni ye so Bible nga na mbaï amû maboko na ni.
1. Tongana nyen la a leke mbeni “lango” na Genèse?
Genèse 1:3–5 atene:
Nzapa atene: “Zia lumière abâ gigi,” na lumière abâ gigi. Nzapa aba so lumière ni ayeke nzoni, na Nzapa akangbi lumière na bingo. Nzapa airi lumière ni Lango, na Lo iri bingo ni Bï. Na lakui atï, na ndapre atï, so ayeke kozo lango ni.
Azo mingi apensé so teti so versê ni atene, “lakui asi, na ndapre asi,” a lingbi mbeni lango ato nda ni na lakui.
Ye oko, dikongo nzoni molongo ti akozo lango so ayeke na yâ Genèse amû lege na mbeni lege nde ti sala ni.
Na tongo nda ti lekengo ye, sese ayeke lani senge senge, na bingo ayeke na ndo ti kota ngu-ingo. Bingo ayeke dä awe, me lumière so Nzapa asara si lo sara kangbi na popo ni ade ti si pëpe. Nzapa atene: “Zia lumière abâ gigi,” na gi na ngoi ni so la si lumière abâ gigi. Na pekoni, Nzapa akangbi popo ti lumière na bingo, lo iri lumière ni “Lâ” na lo iri bingo ni “Bï.”
Tongaso, a lingbi ti gbu nda ti tâ molongo ti aye so asi na kozo lango ni tongana:
Kozo bingo → Nzapa asara lumière → Lango → Lakui → Bî → Ndapre → Kozo lango ni ahunzi
Ye so ayeke mbilimbili oko pëpe na tenengo so lango ni mveni ato nda ni na lakui.
“Na lakui” ayeke ngoi so lumière ti lâ ayeke hunzi na bï ayeke to nda ni, na “ndapre” ayeke ngoi so bï ayeke hunzi na lumière ti lâ ayeke kiri ti to nda ni.
Tongaso, tënë so:
“Lakui aga, na ndapelele aga, kozo lango ni”
a lingbi nga ti gbu nda ni so aye ti tene so mbeni lango ti création kue ahon na yâ ti lumière ti lâ, ti lakui nga na ti bï juska na ndapre. Na ngoi ni so, kozo lango ni ahunzi na lango ti peko ni ato nda ni.
Tongaso, ti londo na use lango ni ti gue na ni, a lingbi ti fa mbeni lango tongana:
Lumière ti lâ → Lakui → Bî → Ndapre
So ti tene, lango ni ayeke to nda ni na ndapre na ndo ti lumière ti lâ na ayeke hunzi na ndapre ti lango ti pekoni.
Fango nda ti ye so ayeke pëpe gi mbeni bibe ti ngoi ti e. Ambeni wandara ti aJuif nga na ti Bible atene so peut-être na tongo nda ni Israël ti giriri ayeke sala kusala na mbeni kode ti dikongo lango so alondo na ndapelele ti si na ndapelele.
2. Lâ ti zingo siokpari: “Lakui ti si na lakui” ayeke dikongo wungo ti azo kue ti mbeni lango, wala mbeni Matanga so ayeke nde?
Lévitique 23:27 atene:
Na lango baleoko ti nze mbarambara ni, fade a yeke sara lango ti zingo siokpari na li ti zo.
Me Lévitique 23:32 amû mbeni komandema so ayeke nde:
Ti londo na lakui ti lango gumbaya ti nze ni ngbii asi na lakui ti lango ti peko, ala yeke bata lango ti wungo tere ti ala.
So ayeke mbeni mbage so ayeke kota mingi.
Tongana “lakui ti lango gumbaya ni” ayeke lani tongo nda ti lango bale-oko ni awe, ngbanga ti nyen versê ni angbâ ti iri ni:
na lakui ti lango gumbaya ni .
ahon ti tene “na lakui ti lango bale-oko ni”?
Mbeni ye nde so zo alingbi ti gbu nda ni ayeke so akatikati ti lango so ayeke na lege ni angbâ na ndapre, na ngoi so jeûne so ayeke nde nga na salango tele ti zo kete so a hunda teti Lâ ti zingo siokpari ato nda ni hio, na lakui ti lango gumbaya ni, na angbâ juska na lakui ti lango bale-oko ni.
Tongaso:
Lakui ti lango 9 ni → Na lakui ti lango 9 ni [jeûne ni ato nda ni] → Lakui ti lango 10 ni [Lango ti zingo siokpari] → Lakui ti lango 10 ni [jeûne ni ahunzi].
Na lege ti hingango ye so, “lakui ti si na lakui” aye ti tene:
ngoi so ayeke nde so a yeke bata ni ndali ti Lâ ti zingo siokpari .
ahon ti tene a fa nda ni biani:
yanga ti lango ti lango oko oko .
Kangbi so ayeke kota ye.
Bible atene pëpe:
“A lingbi a bata lâ ti Sabbat oko oko ti londo na lakui ti si na lakui.”
Lévitique 23:32 asara tënë mbilimbili na ndo ti Lâ ti zingo siokpari, so ayeke nga na komandema so ayeke nde ti sara terê ti zo kete.
Tongaso, ti kono yâ ti versê so ti ga mbeni ndia ti dunia kue teti Sabbat ti yenga oko oko ahunda ambeni ye nde so Bible amû maboko na ni.
3. Songo so ayeke na popo ti “Lâ ni so” na “Ndapre” .
Ambeni mbage ti Ndia ti Moïse ayeke mbilimbili ye so a lingbi ti bâ ni.
Lévitique 7:15 atene so a lingbi a te nyama ti sandaga ti kiringo singila na lango so a mû ni na a zia ni juska na ndapre pëpe.
Lévitique 22:30 akiri atene:
Fade a yeke te ni gi na lango ni so; ala zia mbeni oko pepe ngbii asi na ndaperere.
Deutéronome 21:23 amû nga yanga tongaso:
Fade kuâ ti lo ayeke ngba na ndö ti keke ni na bï pepe, me fade mo yeke lu kuâ ti lo na lango ni so.
Aversê so afa na lege ti ndara molongo ti aye so asi:
Lango ni so → Na lakui → Na bï → Na ndapre .
Ala fa so lakui na bï angbâ ti “lâ ni so,” na ngoi so gango ti ndapre afa tongo nda ti lango ti peko.
Tongaso, a lingbi ti te sandaga ni na lakui nga na bï ti oko lango ni so, me a lingbi pëpe ti ngbâ juska na ndapre. Tënë so ague oko na kusala ti ndapelele tongana yanga ti kodoro so ahon ndo ni ye so a hunda na ndo “lango ni so” ayeke sala kusala mbeni pëpe.
Tënë so amû maboko mingi na hingango ye so atene mbeni lango ato nda ni na ndapelele na tele ti lumière ti lâ, angbâ juska na lakui, na bï, na ahunzi na ndapelele.
Na yâ ti kete ngoi, ambage so afa so ndapre alingbi ti sara kua tongana mbeni . frontière ti lango, ye so ayeke kangbi popo ti mbeni lango na mbeni lango nde.
4. Exode 16 , Manne, na Kozo Matanga ti Sabbat so a sû na mbeti .
Exode 16 ayeke mbeni oko ti akota mbage ti mandango ngoi ti Sabbat.
Azo ni ayeke sigigi lakue na ndapre ti ro manne. Na lango miombe ni, ala ro akobe ni fani use.
Moïse atene na ala:
Kekereke ayeke lango ti wungo tere, lango so a zia ni nde ndali ti KOTA GBIA.
Azo ni abata kobe ni:
juska na ndapre.
Na pekoni, na ndade ni, Moïse atene:
Ala te ni laso, ngbanga ti so laso ayeke lango ti wungo tere ndali ti KOTA GBIA.
Mbaï ni afa molongo ti aye so:
Lango omene ni: bungbi mbage use → Bî ayeke hon → Ndapre → “Laso” ayeke Sabbat .
So ayeke mbeni oko ti akota mbage so na yâ ni Nzapa, na lege ti Moïse, afa na Israël na lege ti ndia tongana nyen ti bata Sabbat.
A yeke nzoni ti hinga so mbage ni afa pëpe so Moïse afa tënë na ngoi so lâ alinda na lango omene ni:
“Lâ ti Sabbat ato nda ni awe.”
Nde na so, na ndade ni, a fa lango mbasambala ni tongaso:
“Laso ayeke lâ ti Sabbat.”
Ye so ague oko na, na alingbi ti mû maboko na, mbeni dikongo wungo ti aye so a sala na ndapelele, atâa so a yeke pëpe gi lo oko si afa mbilimbili tongo nda ti Sabbat.
5. Kangango ayanga ti gbagba ti Néhémie afa pëpe gi tongaso so Sabbat ato nda ni na ngoi so lâ alinda .
Néhémie 13:19 atene:
Na ngoi so bingo akomanse ti vuko na ayanga ti gbagba ti Jérusalem kozo na lango ti Sabbat, mbi mû yanga ti tene a kanga ayanga ti gbagba ni nga mbi mû yanga ti tene a zi ni pëpe juska na peko ti lango ti Sabbat.
Fani mingi, a sara kua na mbage so ti fa so lâ ti Sabbat ato nda ni na ngoi so lâ alinda.
Ye oko, mbeti ni mveni atene:
kozoni na lâ ti Sabbat .
Néhémie akanga ayanga ti gbagba ni kozoni, na ngoi so bingo ayeke tï kozoni na lâ ti Sabbat. A lingbi ti gbu nda ti ye so na lege ti ndara tongana mbeni ye ti kanga lege na awadengo buze ti ga na akungba na yâ ti gbata ni na bï tongaso si ala lingbi ti vo ye na lâ ti Sabbat so ayeke ga.
Tongaso:
Ti kanga ayanga-da na lakui ≠ afa so lakui ni mveni ayeke tongo nda ti Sabbat .
Mbage ni ague oko na mbeni nda ti tënë ti tongo nda ti lindango ti lâ, me a fa pëpe gi lo oko so lindango ti lâ ayeke lani yanga ti lango ni.
6. Ngoi ti lungo kuâ ti Seigneur Jésus alondo na mbeni kota hundango tënë .
Lungo kuâ ti Seigneur Jésus: Na lakui ti lango ti lekengo tere nga na ngoi so lâ ti Sabbat ayeke pusu nduru
Marc 15:42 atene:
“Tongana lakui asi awe, ngbanga ti so a yeke lango ti lekengo ye, so ti tene lango so aga kozo na lâ ti Sabbat...”
A lingbi a bâ molongo ti angoi so ayeke na yâ ti versê so nzoni.
Mbeti ni atene polele so:
lakui asi awe .
me a ngbâ ti iri oko ngoi ni so:
“Lâ ti lekengo ye, so ti tene lango so aga kozo na lâ ti Sabbat.”
Na mbeni lege nde, na lege ti dikongo mbaï ni so ayeke na lege ni mingi, lakui asi awe, me a ngbâ lani Lâ ti lekengo ye, na Sabbat ade ti to nda ni pëpe.
Joseph, zo ti Arimathée, ague na mbage ti Pilate si lo hunda na lo kuâ ti Kota Gbia Jésus. Bê ti Pilate adö ti bâ so Lo kui awe, tongaso lo iri mokonzi ti aturugu ni na lo hunda lo wala lo kui awe. A yeke gi na peko ti so Pilate awara ye so afa so tënë ni ayeke tâ tënë, lo zi kuâ ni na Joseph.
A lingbi a ngbâ ti sara ambeni ye ti lungo kuâ. Joseph ayeke lani na bezoin ti:
vo pendere lin → zi kuâ ni na sese → leke kuâ ni → kanga ni na bongo ti lin → zia ni na yâ ti mbeni dû ti kuâ so a leke ni na tênë → roulé mbeni tênë na yanga ni
Jean 19:39–40 afa nga so Nicodème aga na gbâ ti myrrhe na aloès, na ala use kue:
aleke kuâ ti Jésus na a-épice alingbi na ngobo ti lungo kuâ ti aJuif.
Tongaso, ti londo na ngoi so lakui asi awe na Joseph ague kozoni na Pilate ti hunda kuâ ni, na lege ti hundango tënë ti Pilate na mokonzi ti aturugu ni, zingo kuâ ni, nga na lekengo ye kue ti lungo kuâ so Joseph na Nicodème asala, a lingbi mbeni ngoi mingi ahon awe.
Na peko ti so Luc 23:54 afa peko ti aye so asi, lo tene:
“Lango ni so ayeke Lâ ti lekengo tere, na lâ ti Sabbat aga nduru.”
Versê so ayeke mbilimbili ye so agbu bê ti zo mingi.
Verbe ti Grec so a kiri peko ni na “ayeke pusu nduru” ayeke . ἐπέφωσκεν (epéphōsken), ti londo na . ἐπιφώσκω (epiphōskō). Tënë ni ague oko na lumière so asigigi, lâ so ato nda ti su, wala ndapelele so ayeke pusu nduru.
Tongaso, tongana a bâ kota nda ti tënë ni, mbaï ti Luc alondo na mbeni kota hundango tënë so alingbi ti gi nda ni:
A to nda ti lungo Seigneur Jésus na lakui ti Lâ ti Lekengo ye, a ngbâ teti mbeni ngoi na yâ ti bï ni kue, na a hunzi na ngoi so ndapre ayeke pusu nduru, na lâ ti Sabbat ti lango mbasambala ni ayeke nduru ti “londo”?
Tongana a yeke tongaso, molongo ti aye so asi ayeke duti ande legeoko:
Lango ti lekengo ye na kota lâ: a fâ Seigneur na ndo keke ti pasi → Lakui asi, me a ngbâ ti iri ni Lâ ti lekengo ye → Joseph ahunda kuâ → Joseph na Nicodème aleke na alu kuâ ti Seigneur → Lâ ti Sabbat aga ndulu
A lingbi a haka nda ti tënë so na bango ndo ti akotara so atene Sabbat ato nda ni hio na vendredi na ngoi so lâ alinda.
Marc atene polele so lakui asi awe na ngoi so a ngbâ ti iri ngoi ni so “Lâ ti Lekengo ye, lango oko kozoni na Sabbat.” Luc, na peko ti so lo fa tënë ti lungo kuâ ni, lo sara kua na mbeni tënë so ague oko na lumière wala na ndapre ti fa so Sabbat ayeke ga nduru.
Biani, a lingbi pëpe ti leke tënë kue ti dikongo wungo ti azo na lâ ti Sabbat na lege ti mbeni tënë ti yanga ti Grec oko . ἐπέφωσκεν gi lo oko. A lingbi a bâ nga lege so a sala kusala na tënë so na yâ ti aye nde nde nga na akode ti dikongo wungo ti alango na popo ti aJuif ti kozo siècle.
Atâa so kue, tongana a diko ambage use so legeoko, a zingo mbeni hundango tënë so a lingbi a bi ni na nene ni pëpe:
Tongana lâ ti Sabbat ato nda ni awe gi na peko ti so lâ alinda na vendredi, ngbanga ti nyen Marc, na peko ti so lo tene so lakui asi awe, angbâ ti iri ngoi ni so “Lâ ti Lekengo ye, lango oko kozoni na Sabbat”? Na ngbanga ti nyen Luc, na ngoi so lo yeke hunzi ti lu kuâ ni, asala kusala na mbeni tënë so ague oko na lumière nga na ndapelele ti fa gango ndulu ti Sabbat?
Tongaso, a lingbi a bâ mbaï ti lungo kuâ ti Seigneur Jésus nzoni mingi na yâ mandango ye ti hinga wala Sabbat ato nda ni na lakui wala na kota lâ.
7. Matthieu 28:1 : “Na peko ti lâ ti Sabbat, na ndapelele ti Kozo Lâ ni”
Matthieu 28:1 ayeke mbeni versê so ayeke kota mingi.
Tënë ti yanga ti Grec afa ngoi ni so tongana:
na peko ti lâ ti Sabbat, tongana ndapre alondo na kozo lango ti yenga ni.
Na lege ti molongo ti aye so asi so ayeke na lege ni mingi:
Sabbat ahunzi awe → Bî so ayeke na popo ni asi na yanga ti ndapre ti lo → Kozo lango ni alondo .
Ye so alingbi biani na hingango ye so atene kozo lango ni ato nda ni na ndapre.
A-Évangile osio kue afa so awali so ague na dû ti kuâ ni hio na kozo lango ti yenga ni.
Tongana lâ ti Sabbat ni ahunzi biani na ngoi so lâ alinda na samedi, ngbanga ti nyen awali ni ague hio pëpe na dû ti kuâ ni na samedi na lakui ahon ti ku juska na ndapre ti kozo lango ni?
Mbeni zo alingbi ti kiri tënë na lege ni so dutingo nzoni, bingo, lumière wala ambeni ye nde so alingbi ti fa nda ti retard ni. Tongaso, gi tënë so ayeke mû desizion pëpe.
Ye oko, tongana a diko ni legeoko na ambeni mbage ni nde, a ngbâ lakue ti duti kota ye.
8. Jean 20:19 : “Na lâ ni so, Kozo Lâ ti Yenga ni, na lakui”
Jean 20:19 atene:
“Na pekoni, oko lango ni so na lakui, so ayeke kozo lango ti yenga ni...”
Na lege ti kode ti salango ye ti aJuif so aga na pekoni, dimanche na lakui na peko ti so lâ alinda, na lege ti théorie, a yeke duti ande ti use lango ni awe.
Me Jean angbâ ti tene:
“na oko lango ni so, kozo lango ti yenga ni, na lakui.”
Ye so afa kamême so mbeni wasungo Fini Testament alingbi ti fa mbeni lakui so aga na peko ti lâ tongana mbeni lakui so angbâ ti duti ti oko “lango ni.”
Biani, ambeni zo ti kiringo peko ti atënë ahinga “oko lango ni so” gi tongana mbeni mbaï so asala tënë ti lango ti londongo ti awakinda ahon ti tene a duti mbeni nda ti tënë ti calendrier na lege ti senda-ye.
Tongaso, a yeke nzoni ti sara kua na mbage so legeoko na ambeni ye nde ahon ti tene a sara kua na ni gi oko ye so afa so tënë ni ayeke tâ tënë.
9. Aversê ti Fini Testament so na yâ ni “Lâ ti peko” aga na peko ti lakui wala ti bï .
Na yâ ti Fini Testament, a yeke wara ambeni mbaï so ayeke legeoko tongaso.
Marc 11 afa so lakui ni asi awe, na pekoni a sala tënë ti “lango ti pekoni.”
Jean 6 atene kozoni so lakui asi awe na so bingo avuko awe, na gi na pekoni si a sala tënë ti “lango ti peko.”
Kusala 4 afa so teti so lakui asi awe, a kanga abazengele ni juska “na ndade ni.”
Kusala 23 afa so a gue na Paul na bï, na pekoni a sala tënë ti “lango ti pekoni.”
A lingbi a bâ pëpe ambaï so kue tongana akpengba formule ti calendrier.
Atâa so kue, ala fa so:
lakui na bï ayeke lani pëpe ye so azo so asû Bible abâ ni gi tongaso tongana tongo nda ti lango ti peko.
10. “Angbonga bale-oko na use” ti bango ngoi ti lâ na ti ndapre .
Seigneur Jésus atene:
“Angbonga bale-oko na use na yâ ti lango oko pëpe?”
— Jean 11:9 .
Fani mingi, Fini Testament asara tënë ti ota ngbonga ni, omene ngbonga ni nga na ngbonga gumbaya ni.
Na gbe ti kode ti aJuif ti kangbingo yâ ti lumière ti lâ na ambage bale-oko na use:
ota ngbonga ni ayeke ndulu na ngbonga 9:00 ti ndapelele;
ngbonga omene ni ayeke ndulu na midi;
na ngbonga gumbaya ni ndulu na 3:00 p.m.
Ye so afa so senge dikongo wungo ti lâ na ngoi ti giriri ato nda ni na ndulu na ndapelele wala na ngoi so lâ asigigi.
Ye oko, a lingbi a bata mbeni kota kangbi na popo ti:
ndo ti tongo nda ti dikongo angbonga bale-oko ti lumière ti lâ .
na .
lango ti mbeni lango ti calendrier so ayeke ngbonga bale-use na osio kue .
Azo use so ayeke biani oko pëpe.
Tongaso, aye so afa so alingbi ti mû maboko na mbeni hingango ye so aluti na ndo ti ndapre, me a lingbi a sala kusala na ni pëpe gi lo oko ti fa so a lingbi lâ oko oko ato nda ni mbilimbili na ngbonga 6:00 ti ndapelele.
Ti sala ye alingbi na ni laso, salango kusala na ndulu na ngbonga 6:00–7:00 ti ndapelele tongana mbeni yanga ti kusala alingbi ti mû mbeni kode so ayeke gue oko, me a lingbi a fa polele so ye so ayeke:
mbeni kode ti salango ye so ayeke na lege ni, me pëpe mbeni komandema ti Bible so afa mbilimbili ngbonga 6:00 ti ndapelele.
11. Lâ na Bï ayeke kiri lakue na ngoi so ala fa .
Na yâ ti Jérémie 33 , a yeke wara akota tënë use na ndo ti molongo ti aye so Nzapa azia na sese na ndo ti lâ na bï.
Jérémie 33:20 atene:
“Tënë so KOTA GBIA atene ayeke so: Tongana mo lingbi ti buba mbele ti Mbi na lâ nga na mbele ti Mbi na bï, tongaso si lâ na bï aga pëpe na ngoi so ala fa...”
Jérémie 33:25 akiri asara tënë ti:
Mbele ti Nzapa na lâ na bï nga na lege so a leke na yayu na sese.
Aversê so afa lâ na bï tongana angoi use so ayeke nde me so ayeke kiri lakue na ndo ti aye so Nzapa azia na sese ayeke fa lege na ni:
Lango aga na ngoi so a fa → Bî aga na ngoi so a fa → Lango akiri encore .
A yeke wara nga oko bungbingo ti aye so ayeke na yâ ti atënë ti Bible so afa angoi so ayeke gue na li ni:
lango ota na bï ota . — 1 Samuel 30:12; Jonas 1:17; Matthieu 12:40;
lango mbasambala na bï mbasambala . — Job 2:13;
lango baleosio na bï baleosio . — Genèse 7:4, 12; Exode 24:18; 34:28; Deutéronome 9:9, 18; 1 aGbia 19:8; Matthieu 4:2 .
Na yâ ti atënë so, mingi ni “lango” aye ti sara tënë ti ngoi so lumière ayeke dä nga “bï” aye ti sara tënë ti ngoi ti bingo. Ala kue afa mbeni molongo ti aye so ayeke si na ngoi ti lâ na ti bï so akanga lege na ni pëpe.
Tapande ti Bible so a kiri pekoni fani mingi ti . lâ na bï a yeke tongaso si ague oko na molongo ti aye so:
Lumière ti lâ → Lakui → Bî → Kiringo ti lumière ti lâ .
Ye so afa pëpe, gi lo oko, mbilimbili akatikati ti senda-ye ti alango ti calendrier oko oko kue. Ye oko, a fa so fani mingi Bible asala tënë ti lumière ti lâ nga na bï so aga na pekoni tongana angoi so alingbi tele na lege ti ndagigi tongana lo sala tënë ti honngo ti alango kue.
Tongana a bâ ni legeoko na Genèse 1, andia so andu ye so a lingbi ti ngbâ pëpe juska na ndapre, nga na ambeni mbage so a bâ ni na yâ ti étude so, tapande ti lâ na bï so ayeke kiri ti si so amû maboko na e ti gi ti hinga wala a lingbi ti gbu nda ti molongo ti aye so ayeke na yâ ti Bible tongana lâ so aga na pekoni na bï, na ngoi so a lingbi ti hinga ni tongana lumière ti lâ aga.
12. Akota tënë ti calendrier ayeke dä awe na ngoi ti Use Temple .
Na mandango acalendrier ti giriri ti aJuif, a lingbi e dabe ti e na mbeni kota ye ti mbaï:
Israël ti giriri asala kusala pëpe gi na mbeni kapa ti calendrier oko so achangé pëpe na yâ ti mbaï ti lo kue.
Buku ti Jubilé nga na angobo ti salango ye ti atongoro so a fa ni na yâ 1 Hénoc agboto lê mingi na ndo mbeni calendrier ti lâ so ayeke na lango 364.
Mbeni ngu so ayeke na lango 364 ayeke na mbilimbili:
52 ayenga kue.
Jubilé 6 agboto mê même so tongana azo afa adati na lege ti bango ndo ti nze, amatanga nga na asabbat alingbi ti tï na yâ ti wusuwusu.
Ye so afa so akota tënë ti calendrier ayeke lani na yâ ti bungbi ti aJuif na ngoi ti Use Temple ni.
Tongaso, même tongana ambeni mbage ti Jubilé afa mbeni kode so na yâ ni mbeni fini lango ato nda ni na peko ti so lâ alinda, a lingbi pëpe ti sala kusala na ye so na mbage ti peko ti fa so:
“So ayeke biani kozo bungbi ti aye ti Moïse.”
Jubilé ni mveni ayeke mbeni kusala ti ngoi ti Use Temple na afa mbeni mbilimbili ngobo ti salango ye na yâ ti ngoi ni so.
13. Ambeni wandara ti aJuif ti ngoi ti e asala nga tënë ti mbeni akatikati ti lâ ti ndapelele ti azo ti Israël .
Ambeni kota wandara ti aJuif ti siècle bale-use agi nda ti hundango tënë so.
Julian Morgenstern atene so ândö akozo Israël ayeke diko lango ni ti londo na sigingo ti lâ wala na ndapre ti si na sigingo ti lâ wala na ndapre so aga na pekoni, na so aye so ayeke si na ngoi so lâ alinda ti si na ndapre abâ gigi na pekoni.
Jacob Z. Lauterbach afa mara ti bango ndo tongaso, na tenengo so dikongo wungo ti lâ na Israël kozoni na guengo na kodoro wande ayeke biani oko pëpe na lege ti salango ye ti arabbin so aga na pekoni, na so ambeni salango ye ti Temple abata mbeni ngbele kpengba-ndia so na yâ ni bï ayeke mû peko ti lâ so aga kozoni.
P. J. Heawood asala nga tënë ti lege so a lingbi ti leke na mbeni lango ti ndapelele na lege ti andia ti sandaga, Genèse, na aversê ti Fini Testament.
A-étude so afa pëpe so awasenda-ye ti ngoi ti e asi na mbeni ye so azo kue ayeda na ni.
Ye oko, ala fa so:
bango ndo so atene so kozo Israël asala kusala peut-être na tongo nda ni na mbeni yanga ti kodoro ti ndapelele ayeke pëpe gi mbeni ye so azo ti ngoi ti e aleke na so awandara abâ ni kozoni pëpe.
A yeke mbeni dutingo so a fa ni na lege ti ndia na a sala tënë na ndo ni na yâ mandango ye ti senda-gi.
14. Pasi ti Seigneur na “Ota lango ni” .
A-Évangile osio so kue afa lango so a fâ Seigneur Jésus na ndo keke tongana:
na Lâ ti Lekengo ye.
Seigneur afa nga fani mingi so Lo yeke zingo ande na kuâ:
na ota lango ni.
Na Luc 24:21 , na peko ti midi ti kozo lango ti yenga ni, adisciple use so ayeke na lege ti gue na Emmaüs atene:
“Laso ayeke ota lango ni awe ngbene ye so aye so asi.”
Tongana a fâ lo na ndo ti keke na vendredi:
Vendredi = kozo lango .
Samedi = use lango ni .
Dimanche = ota lango ni .
Ye so ague oko na lege ti fä na tënë “a zingo na kuâ na ota lango ni.”
Tongaso, a hunda pëpe ti gue na lango ti fango zo na ndo keke na jeudi gi ti fa nda ti tënë “lango ota na bï ota.”
15. “Lango ota na bï ota na yâ bê ti sese” aye pëpe ti tene “a lu lo teti lango ota na bï ota kue” .
Matthieu 12:40 atene:
“Tongaso Molenge ti Zo ayeke duti ande na yâ ti bê ti sese lango ota na bï ota.”
Tënë ni ayeke so:
“na yâ ti bê ti sese” .
ahon ti tene a tene gi senge tënë so aye ti tene “na yâ ti mbeni dû ti kuâ na gbe ti sese.”
Na ngoi so a gbu Seigneur na Gethsémané, Lo tene:
“So ayeke ngbonga ti ala, na ngangu ti bingo.”
— Luc 22:53 .
Tongaso, mbeni nda ti tënë ti yingo so alingbi ti si ayeke so ti londo na ngoi so a gbu Lo na jeudi na bï, Seigneur alï awe na yâ ti ngoi so lo yeke na gbe ti angangu ti dunia so nga na “ngangu ti bingo.”
Tongaso:
Jeudi na bï
Vendredi na lâ
Vendredi na bï
Samedi na lâ
Samedi na bï
Dimanche na ndapre na ndapre .
a lingbi ti diko ni tongana:
bï ota na lâ ota .
na ngoi so Seigneur angbâ:
a fâ lo na ndo ti keke na vendredi na a zingo lo na kuâ na ota lango ni, dimanche.
Nda ti tënë so amû lege na “lango ota na bï ota” nga na “a zingo na kuâ na ota lango ni” ti ngbâ tâ tënë sân ti tene a changé iri so Évangile afa na ndo ti lango ti fango zo na ndo ti keke tongana Lâ ti lekengo ye.
16. Mbeni Cadre ti hakango ye ti abungbingo ye bale-mbasambala na use so alingbi ti si .
Tongana a leke a-variable so na yâ ti abungbi nde nde:
wala mbeni lango amû peko ti mbeni . bï–lango wala . lâ–bï molongo ti aye;
wala Seigneur abâ pasi na lango osio, oku wala omene ti yenga ni;
wala Lo zingo na bï ti lango mbasambala ni, na kota lâ ti lango mbasambala ni, na bï ti kozo lango ni, wala na kota lâ ti kozo lango ni;
nga wala a diko “lango ota na bï ota” ni na lege ti lungo kuâ, kuâ wala gbungo zo;
na pekoni wungo ti abungbi ti théorie kue ayeke:
2 × 3 × 4 × 3 = alege ti salango ye 72.
Na pekoni, a lingbi ti tara alege so na lege ti aye osio so Mbeti ti Nzapa afa:
Seigneur azingo na kuâ na ota lango ni;
Lo duti na ya ti be ti sese lango ota na bi ota;
a ngbâ ti iri lakui ti kozo lango ni ota lango ni;
a ngbâ ti iri lakui ti lango ti fango zo na ndo ti keke Lâ ti lekengo ye.
Cadre so ayeke mbeni ye ti hakango na ye ahon ti duti mbeni ye ti fango na gigi ye na lege ti mathématique, teti so a-variable ni ayeke fa nda ti ye na a yeke biani pëpe ye so ayeke nde. Na yâ ti atënë so a bâ ni ge, bungbingo ye so mo bâ mo tene a lingbi na aye osio so kue ayeke so:
Mbeni lâ ato nda ni na kota lâ; a gbu Seigneur na jeudi na bï; Lo bâ pasi na vendredi; Lo londo na ndapre ti dimanche; na a diko “lango ota na bï ota” ni ti londo na ngoi so Lo lï na yâ ti ngangu ti bingo na jeudi na bï.
Ye so asi so ague oko mingi na atënë ti nda ni so a fa na yâ ti ambage so ahon.
17. Tënë ti nda ni .
Tongana a bungbi Genèse, Ndia ti Moïse, abuku ti mbaï, a-Évangile, ambeni mbaï ti Fini Testament, ambeti ti Use Temple, nga na mandango ye na ndo ti dikongo wungo ti calendrier ti aJuif ti giriri, mbeni ye so alingbi ti tene a gbu li ti zo na ndo ni mingi asigigi:
Mbeni versê oko na yâ ti Bible ayeke dä pëpe so atene polele so, “A lingbi a bata lakue Sabbat ti yenga oko oko ti londo na vendredi so lâ alinda juska na samedi so lâ alinda.”
Nde na so, gbâ ti ambage ni afa atapande so na yâ ni:
ndapre ayeke na nda ti tongo nda ti mbeni fini lango; lumière ti lâ ayeke mû peko ti lakui na bï, na pekoni na ndade ni; na peko ti so lango omene ni ahon na yâ ti bï, a iri ndapre ti peko “laso, lâ ti Sabbat”; nga na yâ ti ambeni mbaï ti Fini Testament, a ngbâ ti sara si mbeni lakui ague oko na oko lango so aga kozo na ni.
Komandema ti Lévitique 23 ti bata Lâ ti zingo siokpari “ti londo na lakui ti si na lakui” ayeke mbeni ndia so ayeke nde teti mbilimbili lango ti nzoni-kue so na a lingbi pëpe, sân ti wara ambeni ye nde ti fa ni, a bâ ni gi tongaso tongana ye so andu azo kue . formule ti lango-ndo teti Sabbat ti yenga oko oko.
Tongaso, a lingbi ti tene na lege ni so:
a lingbi ti gbu nda ti Sabbat ti lango mbasambala ni na lege ni tongana mbeni ye so andu lango mbasambala ni kue —ti londo na tongo nda ti lâ ti samedi, ti si na samedi na lakui nga na bï, juska na tongo nda ti lâ ti dimanche.
Na yâ salango ye ti azo laso, teti so ngoi ti sigingo ti lâ ayeke nde nde alingbi na ngoi ti ngu nga na latitude, nga teti so ambeni ndo ayeke wara angoi so lâ ayeke sigi wala ayeke tï pëpe na lege ni, salango kusala na ndulu na . 6:00–7:00 ti ndapre l’heure ti kodoro ni tongana mbeni frontière so ayeke sala kusala alingbi ti mû lege ti sala ye alingbi na ni.
Ye oko, kota ye ni ayeke pëpe ti papa na yâ ti ambeni penze-ngbonga wala asegonde, me ti hinga so:
lango ti wungo tere ayeke lango mbasambala so Nzapa airi tënë nzoni na ndö ni.
Vendredi ayeke Lâ ti lekengo ye, na ngoi so awamabe ayeke leke tele ti ala na lege ti mitele nga na lege ti yingo ti yamba Sabbat. Ti londo na tongo nda ti lango mbasambala ni juska na tongo nda ti lango ti peko, ala dabe ti ala na création ti Nzapa nga na zingo azo, ala wara ngia na wungo tere so Lo mû na gbe ti grâce, na ala ku kungo wungo tere ti lakue lakue so ayeke ga.
“Tongana mo zi gere ti mo yongoro na lâ ti Sabbat, ti sala ye so bê ti mo aye na lâ ti Mbi so ayeke nzoni-kue, na mo iri Sabbat mbeni ye ti ngia, lâ ti Nzapa so ayeke nzoni-kue, na mo ne Lo, mo sala ye pëpe na lege ti mo mveni, wala mo gi pëpe ye so anzere na mo mveni, wala mo sala tënë ti mo mveni pëpe, ka fade mo yeke londo na ndo ti mo na ndo so bê ti Nzapa aye; sese, na lo mû kobe na i na ye ti héritier ti babâ ti i Jacob, teti yanga ti Nzapa asala tënë ni awe.”
— Esaïe 58:13–14 .
| |
