Ukusambilila pa Kupenda kwa mu Baibolo ukwa Nshita ya Sabata .
—
Ni Lilali Sabata Mucine Cine Itendeka?
Isabata ni bushiku bwalenga cinelubali ubwapaalwa no kusangululwa kuli Lesa. Abasumina tabasunga Sabata pa kuti bapusuke.
Lelo, mwi samba lya luse, baibukisha imilimo iikalamba iya kwa Lesa iya kulenga no kulubula kabili balalolela ukutuusha kwa muyayaya ukwa kwiza.
Pali lelo, kuli imimwene yalekanalekana iyapusanapusana pa lwa nshita Sabata yatendeka no kupwa.
Bamo balakonka intambi sha baYuda ishakonkelepo kabili balasunga Sabata ukufuma pa kufika kwa kasuba pali Cisano ukufika pa kupwa kwa kasuba pa Cibelushi.
Bamo balacipenda ukulingana ne nshita ya mu ncende yabo iya kupona kwa kasuba nelyo ukumoneka kwa ntanda.
Bamo balakonka kalenda wa cikaya uwa muno nshiku kabili babomfya pakati ka bushiku ngo mupaka wa kasuba, e kutila, icifulo ca kupaatulako pa kati ka bushiku bumo no bushiku bumbi.
Bambi, ukushintilila pa fiputulwa fyalekanalekana ifya mu Baibolo, basumina ukuti ubushiku bwakumanina butendeka no kasuba, bulatwalilila ukufika ku cungulo no bushiku, kabili bulapwa ilyo akasuba kakonkapo katendeka.
Ukulingana na uku kumfwikisha, ubushiku bwalenga cinelubali ubwa Sabata butendeka pa Cibelushi akasuba no kupwa pa kutendeka kwa kasuba ka pa Mulungu.
Iyi isambililo lipituluka nga cakuti uku kumona kwa kulekelesha kuli no kwafwilisha kwa mu baibolo no kwa lyashi lya kale.
1. Bushe “Ubushiku” Bwapangwa Shani Mu Ukutendeka?
Ukutendeka 1:3-5 kwalemba ukuti:
Lesa atile, “Lekeni kube ulubuuto,” kabili kwali ulubuuto. Lesa amwene ukuti ulubuuto lwali bwino, kabili Lesa apaatulwile ulubuuto ukufuma ku mfifi. Lesa aitile ulubuuto Ubushiku, ne mfifi aitile Ubushiku. Kabili kwali akasuba, kabili kwali ulucelo, ubushiku bwa kubalilapo.
Ilingi line abantu batontonkanya ukuti pa mulandu wa kuti icikomo citila, “kwali akasuba, kabili kwali ulucelo,” e co ubushiku bufwile ukutendeka akasuba.
Lelo, ukubelenga bwino bwino ukukonkana kwa bushiku bwa kubalilapo mu Ukutendeka kulasuminisha ukucitikako na kumbi.
Pa kutendeka kwa bulengeshi, isonde lyali ilyabula imimonekele kabili ilya fye, kabili icififi cali pa cinso ca menshi ayashika. Icimfulunganya caliko kale, lelo ulubuuto Lesa apangiile no kupaatulako talwalipo. Lesa atile, “Lekeni kube ulubuuto,” kabili e lyo fye kwali ulubuuto. Lyene Lesa apaatukanya ulubuuto ukufuma ku mfifi, ukuita ulubuuto ukuti “Ubushiku” ne mfifi ukuti “Ubushiku.”
Eico, ukukonkana kwa cine cine ukwa bushiku bwa kubalilapo kuti kwaumfwika nga:
Icififi ca kubalilapo → Lesa alenga ulubuuto → Ubushiku → Ubushiku → Ubushiku → Ubushiku bwa cungulo → Ubushiku bwa kubalilapo bwapwishiwa
Ici tacipalene fye no kulanda ukuti ubushiku bwine bwatendeke no cungulo.
“Ubushiku bwa cungulo” e kwaluka uko ulubuuto lwa kasuba lwafika ku mpela no bushiku bwatendeka, lintu “akasuba” e kwaluka uko ubushiku bwapwa no lubuuto lwa kasuba lwatendeka na kabili.
E ico, amashiwi ya kuti:
“Kwali akasuba, kabili kwali ulucelo, ubushiku bwa kubalilapo”
kuti na kabili caumfwika ukupilibula ukuti ubushiku bwa kulenga ubwapwililika bwapitile mu kasuba, akasuba, no bushiku ukufika ku cungulo. Pali ilya nshita ubushiku bwa kubalilapo bwalipwile kabili ubushiku bwakonkelepo bwatendeke.
Ukufuma pa bushiku bwa bubili ukuya ku ntanshi, ubushiku kuti kanshi bwaimikwa nga:
Ubushiku → Ubushiku → Ubushiku → Ulucelo
E kutila, ubushiku bulatendeka ulucelo ukushinguluka akasuba kabili bulapwa akasuba kakonkelepo.
Ubu bupilibulo te cishinka fye ica muno nshiku. AbaYuda bamo na basambilila ifya mu Baibolo batile pa kutendeka Israele wa kale alebomfya inshila ya kupendamo ubushiku ukufuma ku cungulo ukufika ku cungulo.
2. Ubushiku bwa Kulekelesha: Bushe “Ukufuma ku cungulo ukufika ku cungulo” e Kupenda Kwakulisha ukwa Bushiku, nelyo Ukusefya Kwaibela?
Amalembo 23:27 yatila:
Pa bushiku bwalenga ikumi muli uyu mweshi walenga cinelubali kukaba Ubushiku bwa Kulekelesha.
Lelo Amalevi 23:32 yapeela ifunde lya pa lwakwe ilya kuti:
Ukutula akasuba ka bushiku bwalenga 9 mu mweshi ukufika akasuba kakonkelepo, mufwile ukusunga isabata yenu.
Ici ciputulwa cacindama nga nshi.
Nga ca kuti “ubushiku bwa bushiku bwalenga 9” bwali kale intendekelo ya bushiku bwalenga ikumi, mulandu nshi icikomo cicili cileita ukuti:
ubushiku bwalenga 9 akasuba
ukucila “akasuba ka bushiku bwalenga ikumi”?
Ukumfwikisha kumbi ni uko umupaka wa bushiku walishele ulucelo, lintu ukufunga kwa pa lwakwe no kuicefya ukwakabilwa ku Bushiku bwa Kulekelesha kwatendeke pa cungulo ca bushiku bwalenga 9 no kutwalilila ukufika ku cungulo ca bushiku bwalenga 10.
Kanshi:
Ubushiku bwa bushiku bwalenga 9 → Ubushiku bwa bushiku bwalenga 9 [ukufunga kwatendeka] → Ubushiku bwa bushiku bwalenga 10 [Ubushiku bwa Kufuuta] → Ubushiku bwa bushiku bwalenga 10 [ukufunga kwapwa].
Ukulingana na uku kumfwikisha, “akasuba ukufika ku cungulo” bulondolola ukuti:
inshita ya pa lwakwe iya kusefya Ubushiku bwa Kulekelesha .
ukucila ukulondolola:
umupaka wa bushiku bwa cila bushiku
Uku kwaluka kwalicindama.
Baibolo tailalanda ukuti:
“Isabata lyonse lifwile ukusungwa ukufuma ku cungulo ukufika ku cungulo.”
Amalevi 23:32 yalanda pa Bushiku bwa Kulekelesha, ubo na kabili butwala ifunde lyaibela ilya kuicefya umwine.
Eico, ukulundako ici cikomo mu funde lya calo conse ilya Sabata wa cila mulungu kufwaya ukwafwilisha kwalundwako ukwa mu Baibolo.
3. Ubucibusa bwa “Ubushiku Ubo” na “Ubushiku” .
Ifiputulwa ifingi ifya mu Mafunde ya kwa Mose fyalicindama nga nshi.
Amalembo 7:15 yatila umunani wa mutuulo wa kutasha ufwile ukulywa pa bushiku bwa kupeela kabili taufwile ukushala ukufika ku cungulo.
Amalevi 22:30 na kabili yatila:
Ici cifwile ukulyiwa pa bushiku bumo bwine; mwishala nangu cimo ica fiko ukufika ku cungulo.
Amalango 21:23 na yo ilakonkomesha ukuti:
Umubili wakwe taufwile ukushala pa muti ubushiku bonse, lelo ulingile ukumushiika ubushiku bulya.
Ifi fiputulwa mu cifyalilwa filalanga ukukonkana:
Ubo bushiku → Ubushiku → Ubushiku → Ulucelo
Ifilanga ukuti akasuba no bushiku na kabili fyaba fya “bushiku bulya,” lintu ukufika kwa kasuba kulangilila intendekelo ya bushiku bwakonkapo.
E co, ilambo lyali no kuliwa akasuba no bushiku bwa bulya bwine bushiku, lelo talyali no kushala ukufika ku cungulo. Aya mashiwi yaleumfwana no kubomba kwa kasuba ngo mupaka ukucila pali uo icifwaikwa ukukuma kuli “bulya bushiku” tacalipo na kabili.
Aya mashiwi yasuminisha ukuti ubushiku butendeka ulucelo mupepi no kutendeka kwa lubuuto lwa kasuba, bulatwalilila mu cungulo no bushiku, kabili bulapwa ulucelo lukonkelepo.
Mu kucefyako, ifi fiputulwa filangilila ukuti ulucelo kuti lwabomba nga . umupaka wa bushiku, icifulo ca kupaatukanya pa kati ka bushiku bumo no bushiku bwakonkapo.
4. Ukufuma 16, Mana, no Kusefya kwa Sabata ukwa Kubalilapo ukwalembwa .
Ukufuma 16 ni cimo ica fiputulwa fyacindama ifya kusambilila inshita ya Sabata.
Abantu balefuma cila bushiku ulucelo ku kulonganika mana. Pa bushiku bwalenga 6, balonganike ifya kulya ifingi imiku ibili.
Mose abebele ukuti:
Mailo ni Sabata lya kupuusha, Sabata lya mushilo kuli Shikulu.
Abantu balesunga ifya kulya:
ukufika ku cungulo.
Lyene, mu nshita ya kasuba, Mose atile:
Lyeni ifyo lelo, pantu lelo ni Sabata kuli Shikulu.
Ubulondoloshi bulalanga ukukonkana kwakonkapo:
Ubushiku bwalenga 6: longanika ifiputulwa fibili → Ubushiku bwapita → Ubushiku bwa cungulo → “Ilelo” ni Sabata .
Ici cimo ica fiputulwa fyacindama umo Lesa, ukupitila muli Mose, mu cituntulu asambilisha Israele ifya kusunga Sabata.
Calicindama ukumona ukuti iciputulwa tacilembele ukuti Mose alebilisha pa kupona kwa kasuba pa bushiku bwalenga 6:
“Isabata nomba lyatendeka.”
Lelo, ulucelo lwakonkelepo, ubushiku bwalenga cinelubali bwalondolwelwa ukuti:
“Ilelo ni Sabata.”
Ici cileumfwana na, kabili kuti casuminisha, ukupenda ukwashintilila pa kasuba, nangu ca kuti te kuti cipingule fye intendekelo ya cine cine iya Sabata.
5. Ukufunga kwa Milyango ukwa kwa Nehemia Takushininkishe ukuti Sabata Yatendeke pa Kubwelela kwa Kasuba .
Nehemia 13:19 alembele ukuti:
Ilyo ifiibi fya Yerusalemu fyatendeke ukufiita ilyo Sabata tailafika, nalandile ukuti ifiibi fishingulwikwe no kulaalika ukuti fishifungulwe mpaka pa numa ya Sabata.
Ilingi line ici cikomo cibomfiwa ku kushininkisha ukuti Sabata yatendeke ilyo akasuba kapwa.
Lelo, icikomo cene citila:
ilyo Sabata tailafika
Nehemia aishilefunga ifiibi intanshi, mu nshita ya mfifi ilyo Sabata tailafika. Ici kuti caumfwika mu cifyalilwa nge nshila ya kucingililamo ukulesha aba makwebo ukufuma ku kuleta ifipe mu musumba ubushiku pa kuti bengacita amakwebo pa bushiku bwa Sabata ubwakonkelepo.
Eico kanshi:
Ukufunga ifiibi pa nshita ya cungulo ≠ ubushininkisho bwa kuti cungulo cene cali ni ntendekelo ya Sabata .
Iciputulwa cileumfwana no bupilibulo bwa kutendeka kwa kutentemuka kwa kasuba, lelo tacishininkisha pa lwa ciko ukuti kutentemuka kwa kasuba kwali mupaka wa bushiku.
6. Inshita ya Kushiika kwa kwa Shikulu Yesu Yaleta Icipusho Cacindama .
Ukushiika kwa kwa Shikulu Yesu: Ubushiku bwa Kupekanya no Kupalamina kwa Sabata .
Marko 15:42 alembele ukuti:
“Ilyo akasuba kafikile, pantu bwali Bushiku bwa Kupekanya, e kutila ubushiku bwakonkelepo pa ntanshi ya Sabata...”
Ukukonkana kwa nshita muli ici cikomo kulingile ukubikwako amano.
Ifilembo filalanda mu kulungatika ukuti:
akasuba kalifikile kale
lelo inshita imo ine icili ileitwa:
“Ubushiku bwa Kuipekanya, e kutila ubushiku bwakonkelepo pa ntanshi ya Sabata.”
Mu mashiwi yambi, ukulingana no kubelenga kwa cifyalilwa ukwacilapo ukwa lyashi, akasuba kafikile kale, lelo bwacili Bushiku bwa Kupekanya, kabili Sabata talyatendeke.
Lyene Yosefu uwa ku Arimatea aile kuli Pilato no kulomba umubili wa kwa Shikulu Yesu. Pilato alipapile ukuti alifwile kale, eico aitile umukalamba wa bashilika no kwipusha nga cakuti alifwile pa nshita imo. Pa numa fye ya kupokelela ukushininkisha, Pilato alekele umubili kuli Yosefu.
Inshila sha kufimbilamo ishakonkana shali no kukonkapo. Yosefe alekabila:
ukushita ifya kufwala ifisuma → ukufumyapo umubili → ukupekanya umubili → ukuufimba mu fya kufwala → ukuubika mu cilindi icapangwa mu mabwe → ukupilibula ilibwe pa mwinshi .
Yohane 19:39-40 na kabili alembele ukuti Nikodemo aishile ne miti iingi iya miti ne miti ikola, kabili bonse pamo:
alipekanishishe umubili wa kwa Yesu ne fya kununkilisha ukulingana ne ntambi sha baYuda isha kufiika.
Eico, ukufuma pa nshita ilyo akasuba kafikile kale kabili Yosefe atendekele ukuya kuli Pilato ku kwipusha umubili, ukupitila mu kwipusha kwa kwa Pilato kuli umukalamba wa bashilika, ukukakulwa kwa mubili, no kupekanya kwakumanina ukwa kufimba ukwacitilwe na Yosefe na Nikodemo, inshita iikalamba ilingile ukupita.
Pa numa ya kulondolola ifi fintu, Luka 23:54 atila:
“Ubo bushiku bwali bwa Kuipekanya, kabili ubushiku bwa Sabata bwali no kupalamina.”
Ici cikomo calicindama nga nshi.
Ishiwi lya ciGriki ilyapilibulwa ukuti “ali mupepi” ni . ἐπέφωσκεν (epéphōsken), ukufuma ἐπιφώσκω (epiphōskō). Ishiwi lyapalana no kumoneka kwa lubuuto, akasuba akatendeka ukumoneka, nelyo ukupalamina kwa kasuba.
Eico, ilyo ubupilibulo bwa kubalilapo ubwa ishiwi bwatontonkanishiwapo, ukulondolola kwa kwa Luka kuleta icipusho cacindama icalinga ukufwailisha:
Bushe ukushiika kwa kwa Shikulu Yesu kwatendeke mu nshita ya cungulo ca Bushiku bwa Kupekanya, ukutwalilila pa nshita imo ukufika ubushiku, no kupwisha ilyo akasuba kapalamine, ne Sabata lya bushiku bwalenga cinelubali lyali mupepi no “kuca”?
Nga ni fyo, ukukonkana kwa nshita kuti kwaumfwana:
Ubushiku bwa Kupekanya mu kasuba: Shikulu apampamikwa pa cimuti → Ubushiku bwafika, nangu cibe fyo bwacilile kwitwa Ubushiku bwa Kupekanya → Yosefe aipusha umubili → Yosefe na Nikodemo bapekanya no kufiika umubili wa kwa Shikulu → Isabata lyapalamina
Uku kupilibula kulingile ukulinganishiwa ku mimwene ya cifyalilwa iya kuti Sabata yatendeke apo pene pa kutentemuka kwa kasuba pali Cisano.
Marko asosa mu kulungatika ukuti akasuba kafikile kale ilyo inshita yacili ileitwa ukuti “Ubushiku bwa Kupekanya, ubushiku bwakonkelepo pa ntanshi ya Sabata.” Luka, pa numa ya kulondolola ukushiika, lyene abomfya ishiwi lya cikomo ilyapalana no lubuuto nelyo akasuba ku kulondolola ukuti Sabata ilepalamina.
Ca cine, icipusho conse ica kupenda Sabata te kuti cipwishiwe ne shiwi limo ilya ciGriki . ἐπέφωσκεν eka. Ukubomfya kwa ishiwi mu fifulo fyapusanapusana ne nshila sha kupendamo inshiku pa kati ka baYuda ba mu mwanda wa myaka uwa kubalilapo na fyo fine fifwile ukupitulwikwamo.
Nangu cibe fyo, ilyo ifi fiputulwa fibili fyabelengwa pamo, filalenga ukubuusha icipusho icishifwile ukusuulwa fye ukwabula ukusakamikwa:
Nga ca kuti Sabata yalitendeke kale apo pene pa numa ya kupona kwa kasuba pali Cisano, mulandu nshi Marko, pa numa ya kulanda ukuti akasuba kafikile, acili aleita inshita ukuti “Ubushiku bwa Kupekanya, ubushiku bwakonkelepo pa ntanshi ya Sabata”? Kabili mulandu nshi Luka, mupepi no kupwisha ukushiika, abomfeshe ishiwi lya cikomo ilyapalana no lubuuto no bushiku ku kulondolola ukupalamina kwa Sabata?
Eico, ilyashi lya kufimba kwa kwa Shikulu Yesu lyalinga ukutontonkanishiwapo nga nshi mu kusambilila nga ca kuti Sabata yatendeke akasuba nelyo akasuba.
7. Mateo 28:1 : “Pa numa ya Sabata, Ukupalamina ku Kuca kwa Bushiku bwa Kubalilapo”
Mateo 28:1 ni cikomo cimbi icacindama nga nshi.
Amashiwi ya ciGriki yalondolola inshita nga:
pa numa ya Sabata, nga fintu cali ku bushiku bwa kubalilapo ubwa mulungu.
Ukulingana no kukonkana kwa nshita ukwa cifyalilwa:
Sabata yapwishiwe → Ubushiku bwa pa kati bwafika pa mupaka wa buko bwa kasuba → Ubushiku bwa kubalilapo bwaba .
Ici cilaumfwana mu cifyalilwa no kumfwikisha ukuti ubushiku bwa kubalilapo butendeka pa nshita ya kasuba.
Amalyashi Yasuma yonse yane yalanda ukuti aba banakashi baile ku cilindi mu nshita ya cungulo pa bushiku bwa kubalilapo ubwa mulungu.
Nga ca kuti Sabata yalipwile fyonse pa kupona kwa kasuba pa Mulungu, mulandu nshi abanakashi tabaile bwangu ku cilindi pa Mulungu akasuba ukucila ukulolela ukufika ku cungulo pa bushiku bwa kubalilapo?
Umo kuti ayasuka mu kulungatika ukuti ukucingililwa, icififi, ulubuuto, nangu fimbi ifya kutontonkanyapo kuti fyalondolola ukucelwa. E co, ici cishinka ceka te ca kupingulapo.
Lelo, nga ca kuti cabelenga pamo ne fiputulwa fimbi, cilatwalilila ukuba icacindama.
8. Yohane 20:19 : “Ubushiku Bumo Bwine, Ubushiku bwa Kubalilapo ubwa Mulungu, mu Cungulo”
Yohane 20:19 alembele ukuti:
“Lyene, ubushiku bumo bwine akasuba, ukuba ubushiku bwa kubalilapo ubwa mulungu...”
Ukulingana na nshita ya ku numa iya baYuda iya kubwelelamo kwa kasuba ukufika ku kubwelelamo kwa kasuba, akasuba ka pa Mulungu pa numa ya kubwelelamo kwa kasuba mu kupalako kwali no kuba kale ukwa bushiku bwa bubili.
Lelo Yohane acili atila:
“ubo bwine bushiku, ubushiku bwa kubalilapo ubwa mulungu, akasuba.”
Ici mu kucefyako cilanga ukuti kalemba wa Cipingo Cipya kuti alondolola akasuba akakonkelepo akasuba ukuti kacili aka “bushiku” bumo bwine.
Ca cine, abapilibula bamo baumfwikisha “ubo bushiku bumo bwine” fye nga ukulosha ku lyashi lya bushiku bwa kubuuka ukucila nga ubupilibulo bwa kalenda bwa kupangapanga.
Eico, ici cikomo cisuma ukubomfiwa pamo na bushininkisho bumbi ukucila nga ubushininkisho fye bumo.
9. Ifiputulwa fya Cipingo Cipya umo “Ubushiku bwakonkapo” Buisa Pa numa ya Bushiku nelyo Ubushiku .
Icipangano Cipya cili ne misango iingi iya kulondolola iyapalana.
Marko 11 alembele ukuti akasuba kafikile, kabili lyene alalanda pa “bushiku bwakonkelepo.”
Yohane 6 pa kubala asosa ukuti akasuba kafikile kabili ukuti kwali kale akasuba, kabili pa numa fye yalanda pa “bushiku bwakonkelepo.”
Imilimo 4 yalembele ukuti pa mulandu wa kuti kwali kale akasuba, abatumwa balibikwe mu cifungo ukufika “ubushiku bwakonkelepo.”
Imilimo 23 ilondolola ukuti Paulo aletungululwa ubushiku, kabili pa numa ilelosha ku “bushiku bwakonkelepo.”
Aya malyashi yonse tayafwile ukumonwa nga amafomula ya kalenda ayakosa.
Nangu cibe fyo, balalanga ukuti:
akasuba no bushiku tafyali ifyalinga ukumonwa fye ku balembele baibolo nga intendekelo ya bushiku bwakonkelepo.
10. “Ama-awala Ikumi na Yabili” aya Kusunga Inshita iya Kasuba no Kusuba .
Shikulu Yesu atile:
“Bushe te kuti kube ama-awala ikumi na yabili mu bushiku?”
— Yohane 11:9 .
Icipangano Cipya ilingi line cilanda pa nshita ya butatu, iyalenga 6, ne nshita yalenga 9.
Mu nshita ya ciYuda iya kwakanya ulubuuto lwa kasuba mu fiputulwa ikumi na fibili:
inshita ya butatu yali mupepi na 9:00 akasuba;
inshita yalenga 6 mupepi na kasuba;
inshita yalenga 9 mupepi na 3:00 akasuba.
Ici cilanga ukuti ukupenda kwa kasuba ukwa pa ŋanda mu calo ca kale kwatendeke mupepi na kasuba nelyo ukubutuka kwa kasuba.
Na lyo line, ubupusano ubukankala bulingile ukusungwa pakati ka:
icifulo ca kutendekelako ukupenda ama-awala ya kasuba ikumi na yabili
kabili
umupaka wa bushiku bwa kalenda ubwa ma-awala amakumi yabili na yane
Ifi fibili tafyapalana.
Eico, ubu bushininkisho kuti bwapeela ukwafwilisha kwa ku numa ku kumfwikisha kwashintilila pa kasuba, lelo tabulingile ukubomfiwa fye ku kushininkisha ukuti cila bushiku bufwile ukutendeka pa 6:00 a.m.
Pakukonkapo ilelo, ukubomfya mupepi na 6:00-7:00 a.m. inshita iyalinga iya cikaya nga umupaka wa mibombele kuti wapeela inshila iyalinga, lelo cifwile ukusoselwa bwino bwino ukuti ici eco:
inshila ya kubomfya iya kubomfya, te funde lya mu Baibolo ilyalondolola bwino bwino 6:00 a.m.
11. Ubushiku no Bushiku Filatwalilila Ukubwela pa Nshita Shabo Ishatantikwa .
Yeremia 33 muli amashiwi yabili ayacindama ayakuma ukutantika kwabikwa ukwa bulesa ukwa kasuba no bushiku.
Yeremia 33:20 yatila:
“Efyo Shikulu asosa: Nga mwaonaula icipangano Candi no kasuba ne cipangano Candi no bushiku, eico akasuba no bushiku tafikaisa pa nshita yabo iyatantikwa...”
Yeremia 33:25 na kabili alosha kuli:
Icipangano ca kwa Lesa no bushiku no bushiku no kuteyanya kwashintililwapo ukwa mulu ne calo.
Ifi fiputulwa filondolola akasuba no bushiku nge nshita shibili ishapusana lelo ishibwelelamo lyonse ishitungululwa ne funde lya kwa Lesa ilyaimikwa:
Ubushiku bulaisa pa nshita ya buko → Ubushiku bulaisa pa nshita ya buko → Ubushiku bulabwela na kabili .
Ukubikwa pamo ukwa cifyalilwa kulamoneka imiku iingi mu mashiwi ya mu baibolo ayalondolola inshita shakonkana:
inshiku shitatu ubushiku butatu — 1 Samuele 30:12; Yona 1:17; Mateo 12:40;
inshiku cinelubali akasuba cinelubali — Yobo 2:13;
inshiku amakumi yane no bushiku amakumi yane — Ukutendeka 7:4, 12; Ukufuma 24:18; 34:28; Amalango 9:9, 18; 1 Imfumu 19:8; Mateo 4:2.
Mu mashiwi aya, “ubushiku” mu cituntulu bupilibula inshita ya lubuuto kabili “ubushiku” bupilibula inshita ya mfifi. Pamo filondolola ukukonkana ukwabula ukuputulwa ukwa kasuba no bushiku.
Icilangililo ca mu baibolo icabwekeshiwapo ica . inshiku no bushiku kanshi cileumfwana no kukonkana:
Ubushiku → Ubushiku → Ubushiku → Ukubwelela kwa kasuba
Ubu bushininkisho tekuti, pali bene, bubike umupaka wa cine cine uwa bushiku bwa kalenda bonse. Lelo, cilanga ukuti Baibolo imiku iingi ilalanda pa kasuba no bushiku ubukonkelepo ukuti ni nshita shapalana mu cifyalilwa ilyo ilelondolola ukupita kwa nshiku shapwililika.
Nga twatontonkanya pamo na Ukutendeka 1, amafunde ayalanda pa fyo tafifwile ukushala ukufika ku cungulo, na fimbi ifiputulwa ifyapitulwikwemo muli ili isambililo, uku kubwelelamo kwa kasuba no bushiku kulapeela ukwafwilisha ukwalundwako ku kufwailisha nga cakuti ukukonkana kwa baibolo kuti kwaumfwika nga akasuba ukukonkwapo no bushiku, ne ciputulwa ca kasuba icakonkapo icaishibikwa lintu ulubuuto lwa kasuba lwaba.
12. Ukukansana kwa Kalenda Kwaliko Kale Mu Nshita ya Cibili iya Tempele .
Mu kusambilila amakalenda ya kale aya baYuda, icishinka cacindama ica lyashi lya kale cifwile ukuibukishiwa:
Israele wa kale tabomfeshe fye inshila imo iya kalenda iyabula ukwaluka mu lyashi lya iko lyonse.
Icitabo ca Jubili ne mibele ya fya mu mulu iyalangishiwa muli 1 Enoki fyabika sana amano kuli kalenda wa kasuba uwa nshiku 364.
Umwaka wa nshiku 364 uli na ifi:
Imilungu 52 iyapwililika.
Nalimo Jubili 6 asoka ukuti nga ca kuti abantu bapingula inshiku ukulingana ne fyo balemona umweshi, amapepo na Sabata kuti fyaonaika mu cimfulunganya.
Ici cilanga ukuti ukukansana kwacindami ukwa kalenda kwaliko mu cilonganino ca baYuda mu nshita ya Tempele lya Cibili.
Eico, nangu ca kuti ifiputulwa fimo mu Jubili filanga inshila umo ubushiku bupya bwatendeke pa numa ya kupona kwa kasuba, ici te kuti cibomfiwe mu kubwelulukila ku numa ku kushininkisha ukuti:
“Ici cali cine cine inshila ya kubalilapo iya kwa Mose.”
AmaJubili yene yene ni ncito ya nshita ya Tempele iya Cibili kabili ilangisha umusango umo uwa pa lwakwe muli ilya nshita.
13. Abasambilila bamo aba ciYuda aba muno nshiku Na kabili balikansana pa lwa Mupaka wa Bushiku bwa Kutendekelako ubwa bena Israele .
Abasambilila abengi abacindama aba mu mwanda wa myaka uwalenga amakumi yabili abaYuda balipitulwikemo muli ici cipusho.
Julian yasosele ukuti Israele wa kubalilapo inshita imo alependa ubushiku ukufuma ku kufika kwa kasuba nelyo ku kuca ukufika ku kufika kwa kasuba nelyo ku kuca kwa kasuba ukwakonkelepo, kabili ukuti inshila ya kufiita kwa kasuba ukufika ku kufiita kwa kasuba yatendeke pa numa.
Yakobo Z. yasondwelele ukumona kwapalana, ukukansana ukuti ukupenda ubushiku mu Israele ilyo bashilafuma mu busha takwali ukwapalana ne mibele ya baRabbi iyakonkelepo, kabili ukuti imibele imo iya mu Tempele yasungile ifunde lya kale umo ubushiku bwakonkelepo akasuba akakonkelepo.
P.J. kabili alandile pa lwa kucitikako kwa mupaka wa bushiku bwa ku cungulo ukupitila mu mafunde ya mutuulo, Ukutendeka, ne fiputulwa fya Cipingo Cipya.
Aya amasambililo tayashininkisha ukuti amasambililo ya muno nshiku yafikile pa kupwisha ukwasuminishiwa.
Lelo, balalanga ukuti:
ukumona kwa kuti Israele wa kubalilapo kuti pa kubala abomfeshe umupaka wa bushiku bwa ku cungulo te kupanga fye kwa muno nshiku ukwabula ica kumwenako ca basambilila.
Ni cifulo icapeelwe kabili icalandwapo mu masambililo ya pa sukulu.
14. Ukucula kwa kwa Shikulu na “Ubushiku bwalenga butatu”
Amalyashi Yasuma yonse yane yalanga ubushiku bwa kupaapaata kwa kwa Shikulu Yesu ukuti:
Ubushiku bwa Kupekanya.
Shikulu kabili asobele imiku iingi ukuti ali no kubuuka:
pa bushiku bwalenga butatu.
Muli Luka 24:21, pa bushiku bwa kubalilapo ubwa mulungu akasuba, abasambi babili abali mu nshila ya kuya ku Emau batile:
“Ilelo ni bushiku bwalenga butatu ukufuma apo ifi fintu fyacitikile.”
Nga ca kuti ukupampamikwa kwacitike pali Cisano:
Pali Cisano = ubushiku bwa kubalilapo
Pali Cibelushi = ubushiku bwa bubili
Pa Mulungu = ubushiku bwalenga butatu
Ici cisuminishanya mu cifyalilwa ne mashiwi ya kuti “abuushiwe pa bushiku bwalenga butatu.”
E co, takuli ukukabila ukusenda ukupampamikwa pa cimuti pa Mulungu pa kuti fye balondolwele amashiwi ya kuti “inshiku shitatu ubushiku butatu.”
15. “Inshiku Shitatu no Bushiku Butatu Mu Mutima wa Calo” Tacipilibula “Ukushikwa Inshiku Shitatu no Bushiku Butatu Ubwapwililika”
Mateo 12:40 yatila:
“Efyo Umwana wa muntu akabe mu mutima wa calo inshiku shitatu akasuba no bushiku.”
Amashiwi ya kuti:
“mu kati ka calo”
ukucila amashiwi ya pa ŋanda aya kuti “mu kati ka nshiishi iya mwi samba lya mpanga.”
Ilyo Shikulu aiketwe mu Getsemane, atile:
“Iyi e nshita yenu, na maka ya mfifi.”
— Luka 22:53
Eico, ubupilibulo bumo ubwa ku mupashi ubungacitika bwa kuti ukufuma pa nshita ya kwikatwa kwakwe pa Cine ubushiku, Shikulu aliingile kale mu nshita umo ali no kupeelwa amaka ya calo ici na ku “maka ya mfifi.”
Kanshi:
Pali Cine ubushiku
Pali Cisano akasuba
Pali Cisano ubushiku
Pali Cibelushi akasuba
Ubushiku bwa pa Cibelushi
Pa Mulungu ulucelo-celo ukushinguluka akasuba
kuti fyapendelwa nga:
ubushiku butatu ne nshita shitatu isha kasuba
ilyo Shikulu acili:
apampamikwe pa cimuti pa Cisano no kubuushiwa pa bushiku bwalenga butatu, pa Mulungu.
Uku kupilibula kulesuminisha fyonse fibili “inshiku shitatu no bushiku butatu” na “ukubuushiwa pa bushiku bwalenga butatu” ukutwalilila ukuba ica cine ukwabula ukupilibula ukusontwa kwa Imbila Nsuma ukwa bushiku bwa kupaapaata ngo Bushiku bwa Kupekanya.
16. Umusango wa Kulinganisha uwa Kusankanya Amakumi Cibili na Fibili Ukwacitika .
Nga ifi ifipusenepusene fyatantikwa mu misango yalekanalekana:
nga ca kuti ubushiku bwakonkapo a . ubushiku–akasuba nangu akasuba–ubushiku ukukonkana;
nga ca kuti Shikulu aculile pa bushiku bwalenga bune, ubwalenga busano, nelyo ubwalenga 6 ubwa mulungu;
nga ca kuti abuukile ubushiku bwa bushiku bwalenga cinelubali, akasuba ka bushiku bwalenga cinelubali, ubushiku bwa bushiku bwa kubalilapo, nelyo akasuba ka bushiku bwa kubalilapo;
kabili nga ca kuti “inshiku shitatu no bushiku butatu” fyapendelwa ukufuma ku kufimba, imfwa, nelyo ukukakwa;
lyena impendwa yonse iya fisambililo ifyasangwa pamo ni:
2 × 3 × 4 × 3 = 72 ifingacitika.
Ifi ifingacitika kuti lyene fyaeshiwa ku mibele ine iya mu malembo:
Shikulu abuukile pa bushiku bwalenga butatu;
Aali inshiku shitatu ubushiku butatu mu kati ka calo;
akasuba ka bushiku bwa kubalilapo kacili baleitwa ubushiku bwalenga butatu;
akasuba ka bushiku bwa kupaapaata kwacilile kwitwa Ubushiku bwa Kupekanya.
Iyi mitantikile ni cibombelo ca kulinganya ukucila ubushininkisho bwa masamu, pantu ifipusenepusene filapilibula kabili tafyaibela. Mukati ka fishinka ifipitulwikwemo apa, ukusankanya ukulemoneka ukwasuminisha imibele yonse ine iyaumfwana sana ni:
Ubushiku butendeka no kasuba; Shikulu aliketwe pa Cine ubushiku; Aculile pa Cisano; Abuukile ulucelo lwa pa Mulungu; kabili ‘inshiku shitatu no bushiku butatu’ fyapendelwa ukufuma pa nshita Aingile mu maka ya mfifi pa Cine ubushiku.
Ici icafumamo cileumfwana sana ne fya kupwisha ifyafumine mu fiputulwa fyakonkelepo.
17. Ukupwisha .
Ilyo Ukutendeka, Amafunde ya kwa Mose, amabuuku ya lyashi lya kale, Imbila Nsuma, amalyashi yambi aya Cipingo Cipya, ifyalembwa fya mu Tempele lya Cibili, na masambililo ya kupenda kwa kalenda wa kale uwa baYuda fyatontonkanishiwapo pamo, ukufikilisha ukwalinga ukutontonkanishiwapo nga nshi kulafumapo:
Takuli icikomo mu Baibolo icalanda mu kulungatika ukuti, “Isabata lya cila mulungu lifwile ukusungwa lyonse ukufuma pa kupona kwa kasuba pali Cisano ukufika pa kupona kwa kasuba pa Cibelushi.”
Mukupusanako, ifiputulwa ifingi filalanga imisango umo:
ulucelo lutwala ubupilibulo bwa kutendeka kwa bushiku ubupya; ulubuuto lwa kasuba lukonkwapo no bushiku no bushiku, kabili lyene ulucelo lwakonkelepo; pa numa ya bushiku bwalenga 6 ukupita ubushiku, ulucelo lwakonkelepo lwaitwa “lelo, Sabata”; kabili mu fishinka fimo ifya Cipingo Cipya, ubushiku bwa cungulo bucili bwapalana no bushiku bumo bwine ubwakonkelepo.
Ifunde lya mu Amalevi 23 ilya kusefya Ubushiku bwa Kufuuta “ukufuma ku cungulo ukufika ku cungulo” ni funde lya pa lwakwe ilya bulya bushiku bwa mushilo kabili talyalingile, ukwabula ubushininkisho bwalundwapo, ukumonwa fye nga bwa calo conse . umupaka wa bushiku pa Sabata wa cila mulungu.
Eico kanshi, kuti pambi pashimikilwa ukuti:
Sabata lya bushiku bwalenga cinelubali lyasanshamo ubushiku bonse—ukufuma pa kutendeka kwa kasuba ka pa Cibelushi, ukufika pa Cibelushi akasuba no bushiku, ukufika pa kutendeka kwa kasuba ka pa Mulungu.
Mu kumona kwa cine cine ilelo, pa mulandu wa kuti inshita sha kufuma kwa kasuba shilapusana ukulingana ne nshita na latitude, kabili pa mulandu wa kuti ifitungu fimo filakwata inshita sha kukanafuma kwa kasuba nelyo ukubwelela kwa kasuba, ukubomfya mupepi na . 6:00-7:00 akasuba inshita iyalinga iya muncende nga umupaka wa kubomfya kuti wapeela ukukonkana.
Lelo, icintu icacindama sana te kukansana pa maminiti ayanono nelyo amasekondi, lelo ukwishiba ukuti:
Sabata ni bushiku bwalenga cinelubali ubwapaalwa kuli Lesa.
Pali Cisano ni Bushiku bwa Kupekanya, ilyo abasumina baipekanya ku mubili na ku mupashi ku kupokelela Sabata. Ukufuma pa kutendeka kwa kasuba kalenga cinelubali ukufika pa kutendeka kwa kasuba kakonkelepo, balaibukisha ubulengeshi bwakwa Lesa no kulubulwa kwakwe, balaipakisha ukutuusha uko apeele mwi samba lya luse, kabili balalolela ukutuusha kwa muyayaya ukuleisa.
“Nga wafumyapo ulukasa lobe ukufuma ku Sabata, ukufuma ku kucita ifyo ulefwaya pa bushiku Bwandi ubwa mushilo, no kwita Sabata ukuti ubushiku bwa mushilo ubwa kwa Lesa ubwa kucindika, kabili wamucindika, te kucita inshila shobe, nangu ukusanga ifya kusekesha fyobe, nangu ukulanda amashiwi yobe; icalo, no kukuliisha ica bupyani ca kwa wishi Yakobo: pantu akanwa ka kwa Lesa kalanda.”
— Esaya 58:13-14
| |
