सब्बाथ काळाच्या बायबलांतल्या हिशोबाचो अभ्यास
—
सब्बाथ खरेंच केन्ना सुरू जाता?
सब्बाथ हो देवान आशीर्वाद आनी पवित्र केल्लो सातवो दीस. मोक्ष मेळोवपा खातीर भावार्थी सब्बाथ पाळनात.
बगर, कृपे खाला, ते देवाच्या सृश्टीच्या आनी सोडवणेच्या व्हडल्या कर्तुबांचो उगडास करतात आनी येवपी सासणाच्या विसवाची वाट पळयतात.
आयज सब्बाथ केन्ना सुरू जाता आनी केन्ना सोंपता हाचेविशीं जायतीं वेगवेगळीं मतां अस्तित्वांत आसात.
कांय जाण उपरांतच्या ज्यू परंपरे प्रमाण शुक्रारा सुर्यास्त ते शेनवारा सुर्यास्त मेरेन सब्बाथ पाळटात.
कांय जाण सूर्यास्ताच्या थळाव्या वेळाप्रमाण वा नखेत्रांच्या देखाव्याप्रमाण ताची गणना करतात.
कांय जाण आर्विल्ल्या नागरी पंचांगाचेर पाळो दितात आनी मध्यान रात हो दिसाची मर्यादा म्हळ्यार एक दीस आनी दुसरो दीस हांचेमदलो विभाजन बिंदू म्हूण वापरतात.
हेर लोक बायबलांतल्या वेगवेगळ्या भागांचेर आदारून पुराय दीस दिसांतल्यान सुरू जाता, सांजवेळा आनी रात मेरेन चालू उरता आनी दुसरो दीस सुरू जातकच सोंपता अशें मानतात.
हे समजुती प्रमाण सातव्या दिसाचो सब्बाथ शेनवारा दिसांतल्यान सुरू जातालो आनी आयतारा दिसाच्या सुरवेक सोंपतालो.
ह्या निमाण्या मताक बायबल आनी इतिहासीक आदार आसा काय ना हाची ह्या अभ्यासांत तपासणी केल्या.
1. उत्पत्तींत “दिस” कसो तयार जाता?
उत्पत्ती 1:3-5 नोंद करता:
देवान म्हणलें, “उजवाड आसूं” आनी उजवाड जालो. देवान उजवाड बरो दिसलो आनी देवान उजवाड आनी काळोख वांटून घेतलो. देवान उजवाडाक दीस म्हणलें आनी काळखांत ताणें रात म्हणलें. सांज जाली आनी सकाळ जाली, पयलो दीस.
ग्रंथांत “सांज जाली, आनी सकाळ जाली” अशें सांगिल्ल्यान देखून एक दीस सांजवेळार सुरू जावंक जाय अशें सादारणपणान मानतात.
पूण उत्पत्तींतल्या पयल्या दिसाचो क्रम बारीकसाणेन वाचल्यार आनीक एक शक्यताय मेळटा.
सृश्टीच्या सुरवेक धर्तरी रूप नाशिल्ली आनी शून्य आशिल्ली आनी खोलाच्या मुखामळार काळोख आशिल्लो. काळोख पयलींच अस्तित्वांत आशिल्लो, पूण देवान रचलो आनी भेद केल्लो उजवाड अजून दिसूंक नाशिल्लो. देवान म्हणलें, “उजवाड आसूं” आनी तेन्नाच उजवाड आयलो. उपरांत देवान उजवाडाक काळखांतल्यान वेगळो केलो, उजवाडाक “दिस” आनी काळोख “रात” म्हणलें.
देखून पयल्या दिसाचो प्रत्यक्ष क्रम असो समजूं येता:
सुरवातीचो काळोख → देव उजवाड निर्माण करता → दीस → सांज → रात → सकाळ → पयलो दीस पुराय
हो दीस स्वता सांजवेळा थावन सुरू जालो म्हणप सारकें न्हय.
“सांज” म्हळ्यार दीसाचो उजवाड सोंपता आनी रात सुरू जाता, जाल्यार “सकाळ” म्हळ्यार रात सोंपता आनी दिसाची उजवाड परतून सुरू जाता असो संक्रमण.
देखून हें विधान: १.
“सांज जाली, आनी सकाळ जाली, पयलो दीस”
तशेंच सकाळ येमेरेन पुराय सृश्टीचो दीस दिसाच्या उजवाडांतल्यान, सांजवेळार आनी रातंतल्यान गेलो असोय समजूं येता. त्या वेळार पयलो दीस पुराय जालो आनी दुसरो दीस सुरू जालो.
दुसर् या दिसासावन एक दीस अशें दाखोवंक मेळटा:
दिसाचो उजवाड → सांज → रात → सकाळ
म्हणजेच दीस सकाळीं दिसाच्या उजवाडा भोंवतणी सुरू जाता आनी दुसऱ्या दिसा सकाळीं सोंपता.
हो अर्थ फकत आधुनीक कल्पना न्हय. कांय ज्यू आनी बायबल अभ्यासकांनी पुर्विल्ल्या इझ्राएलांत मुळांत सकाळीं ते सकाळीं दिसाची हिशोब करपाची पद्दत वापरिल्ली आसूं येता अशें मत मांडलां.
2. प्रायश्चिताचो दीस: “सांजवेळा ते सांज” हो एका दिसाचो सामान्य हिशोब, वा खाशेलो पाळो?
लेवीत 23:27 म्हणटा:
ह्या सातव्या म्हयन्याच्या धाव्या दिसा प्रायश्चिताचो दीस आसतलो.
तरी लेवीत 23:32 त खाशेली आज्ञा दिल्या:
म्हयन्याच्या णवव्या दिसा सांजवेळा सावन दुसऱ्या दिसा सांजवेळा मेरेन तुमी तुमचो सब्बाथ पाळचो.
हो एक भोव म्हत्वाचो भाग.
“णवव्या दिसा सांजवेळ” जर पयलींच धाव्या दिसाची सुरवात आशिल्ली जाल्यार, मजकूर अजूनय ताका कित्याक म्हणटा:
धाव्या दिसा सांजवेळार जाता
“धाव्या दिसा सांजवेळा” न्हय?
आन्येक संभाव्य समजूत म्हळ्यार सामान्य तारखेची मर्यादा सकाळीं उरताली, जाल्यार प्रायश्र्चिताच्या दिसा खातीर जाय आशिल्लो खाशेलो उपास आनी स्वताचो नम्रताय पयलींच सुरू जाताली, णवव्या दिसा सांजवेळार आनी धाव्या दिसा सांजवेळा मेरेन चालूच उरली.
अशे तरेन: १.
९ तारिकेचो दीस → ९ तारिकेची सांज [उपास सुरू जाता] → १० तारिकेचो दीस [प्रायश्र्चिताचो दीस] → १० तारिकेची सांज [उपास सोंपता].
हे समजुती प्रमाण “सांजवेळा ते सांज” अशी व्याख्या केल्या:
प्रायश्र्चिताच्या दिसा पाळपाचो खाशेलो काळ
व्याख्या करचे परस: १.
दर दिसा खातीर दिसाची शिमो
हो भेद म्हत्वाचो.
बायबलांत म्हणिल्लें ना:
“दरेक सब्बाथ सांजवेळा सावन सांज मेरेन पाळपाक जाय.”
लेवीत 23:32 खासा करून प्रायश्र्चिताच्या दिसा विशीं आसा, जो स्वताक नम्र करपाची खाशेली आज्ञाय व्हरता.
देखून ह्या श्लोकाचो विस्तार सप्तकी सब्बाथा खातीर सार्वत्रिक नेमांत करपाक बायबलांतलो अतिरिक्त आदार जाय पडटा.
3. “त्या दीस” आनी “सकाळ” हांचे मदलो संबंद .
मोयजेसाच्या कायद्यांतले जायते भाग खास करून लक्षांत घेवपासारके आसात.
लेवीत 7:15 म्हणटा की उपकाराच्या बळीचें मांस तें अर्पण केल्ल्या दिसा खावंक जाय आनी सकाळीं मेरेन सोडूंक फावना.
लेवीत 22:30 परतून म्हणटा:
त्याच दिसा खावपाक जाय; तुमी तातूंतलें खंयचेंय सकाळ मेरेन सोडचें ना.
दुसरें 21:23 तशेंच आज्ञा करता:
ताची कूड रातभर झाडाचेर उरची ना, पूण त्या दिसा तुमी ताका पुरून दवरतले.
हे भाग सैमीक रितीन हो क्रम सादर करतात: १.
त्या दिसा → सांज → रात → सकाळ
सांज आनी रात अजूनय “त्या दिसाचो” अशें ते दाखयतात, जाल्यार सकाळ येवप दुसऱ्या दिसा सुरू जाता.
देखून त्याच दिसा सांजवेळा आनी राती हो यज्ञ खावंक मेळटालो, पूण तो सकाळमेरेन उरूंक शकलो ना. ही शब्दावळ सकाळच्या कार्याकडेन जुळटा ती मर्यादा म्हणून, जाचे भायर “त्या दिसा” संबंदीत गरज आतां लागू जायनाशिल्ली.
एक दीस सकाळीं दिसाच्या उजवाडा भोंवतणी सुरू जाता, सांजवेळा आनी रात मेरेन चालू उरता आनी सकाळीं सोंपता अशा समजुतीक हे शब्दावळी चड प्रत्यक्षपणान आदार दितात.
उण्यांत उणें ह्या वांट्यांनी सकाळ अ दिसाची शिमो, एक दीस आनी दुसऱ्या दिसा मदलो विभाजन बिंदू.
4. निसर्ग 16, मन्ना आनी पयलो नोंद केल्लो सब्बाथ पाळप
सब्बाथाच्या वेळाचो अभ्यास करपा खातीर निसर्ग 16 हो एक म्हत्वाचो भाग.
लोक दर दिसा सकाळीं मान्ना एकठांय करपाक भायर सरताले. सव्या दिसा ते दुप्पट जमले.
मोयजेसान तांकां सांगलें:
फाल्यां सब्बाथाचो विसव, प्रभूक पवित्र सब्बाथ.
लोकांनी जेवण दवरलें: १.
सकाळ मेरेन.
मागीर सकाळीं मोयजेसान म्हणलें.
आयज तें खा, कित्याक आयज सर्वेस्पराचो सब्बाथ.
कथनांत फुडलो क्रम सादर केला: १.
सवो दीस: दुप्पट भाग एकठांय करप → रात वता → सकाळ → “आयज” हो सब्बाथ
हो एक मुखेल भाग जातूंत देव मोयजेसा वरवीं इज्रायलाक सब्बाथ कसो पाळचो तें औपचारीकपणान शिकयता.
सव्या दिसा सुर्यास्त जातकच मोयजेसान जाहीर केल्ल्या ह्या वांट्यांत नोंद ना हें लक्षांत घेवपासारकें आसा:
“आतां सब्बाथ सुरू जाला.”
ताचे बदला दुसऱ्या दिसा सकाळीं सातव्या दिसाचें वर्णन अशें करतात:
“आयज सब्बाथ.”
सकाळीं आदारीत हिशोब करपाक हें जुळटा आनी ताका आदार दिवंक शकता, जरी तें स्वताच सब्बाथाची नेमकी सुरवात थारायना.
5. नेहेमियान दार बंद केल्ल्यान सब्बाथ सुर्यास्त जातकच सुरू जालो हें स्वताक सिध्द जायना
नेहेमिया 13:19 त नोंद आसा:
जेन्नां जेरुसलेमाचीं दारां सब्बाथाच्या आदीं काळोख जावंक लागलीं तेन्नां हांवें दारां बंद करपाची आज्ञा दिली आनी सब्बाथाच्या उपरांत मेरेन तीं उगडचीं न्हय असो आज्ञा दिलो.
सब्बाथाचो दीस सुर्यास्त जातकच सुरू जालो हें सिध्द करपाक हो भाग चड करून वापरतात.
पूण ग्रंथांतच अशें म्हळां:
सब्बाथाच्या आदीं
सब्बाथा पयलीं काळोख जाल्ल्या काळांत नेहेमियान दारां आदींच बंद केलीं. वेपारी लोकांक रातच्या वेळार शारांत माल हाडपाक आडावपाचो उपाय म्हणून हें सैमीक रितीन समजूंक मेळटा, जाका लागून फुडल्या सब्बाथाच्या दिसा वेपार करपाक मेळटलो.
देखून: १.
सांजवेळार दार बंद करप ≠ सांजवेळारच सब्बाथाची सुरवात आशिल्ली हाचो पुरावो
सूर्यास्त सुरू जावपी अर्थाकडेन हो भाग जुळटा, पूण सुर्यास्त ही दिसाची मर्यादा आशिल्ली हें तातूंतल्यान स्वताक सिध्द जायना.
6. प्रभु जेजूच्या पुरपाचो वेळ एक म्हत्वाचो प्रस्न उप्रासता
प्रभू जेजूक पुरप: तयारी दिसा सांज आनी सब्बाथाचो लागीं पावप
मार्क १५:४२ नोंदी: १.
“जेन्ना सांज जाली, कारण तयारीचो दीस आशिल्लो, म्हणल्यार सब्बाथाचो आदलो दीस...”
ह्या श्लोकांतलो काळाचो क्रम बारीकसाणेन लक्ष दिवपासारको आसा.
ग्रंथांत स्पश्टपणान सांगलां की:
सांज पयलींच जाल्ली
तरी लेगीत त्याच काळाक अजूनय अशें म्हण्टात:
“तयारीचो दीस म्हळ्यार सब्बाथाच्या आदल्या दिसा.”
म्हणल्यार कथेच्या सगळ्यांत सैमीक वाचना प्रमाण सांज जाल्ली, पूण अजूनय तयारीचो दीस आशिल्लो आनी सब्बाथ अजून सुरू जावंक नाशिल्लो.
उपरांत अरिमाथियाचो जोसेफ पिलाता कडेन वचून प्रभू जेजूची कूड मागली. पिलाताक तो पयलींच मेल्लो म्हळ्ळें अजाप जालें, देखून ताणें शतपतीक आपयलो आनी तो कांय काळ मेल्लो काय कितें अशें विचारलें. पुष्टी मेळ्ळ्या उपरांतच पिलातान ही कूड जोसेफाक सोडली.
पुरपाची एक माळ अजूनय पाळची पडली. जोसेफाक गरजेचें आशिल्लें:
बारीक तागडें विकतें घेवप → मडें सकयल देंवप → मडें तयार करप → तागड्यांत गुठलावप → फातर कापल्ल्या थडग्यांत दवरप → प्रवेशदाराक फातर घुंवडावप
जुांव 19:39-40 फुडें नोंद करता की निकोदेमस व्हड प्रमाणांत गंधक आनी एलोव घेवन आयलो आनी ते सगळे मेळून:
ज्यू लोकांच्या पुरपाचे रितीप्रमाण मसाल्यान जेजूची कूड तयार केली.
देखून, जेन्ना सांज जाल्ली आनी जोसेफ पयलेच खेपे पिलाता कडेन मडें मागपाक गेलो तेन्ना सावन, पिलातान शतपती कडेन केल्ली चवकशी, मडें सोडप आनी जोसेफ आनी निकोदेम हांणी केल्ली पुराय पुरपाची तयारी हांचे वरवीं, म्हत्वाचो काळ गेलो आसूंक जाय.
ह्या घडणुकांचें वर्णन केल्या उपरांत लुकास 23:54 म्हळां:
“तो दीस तयारी आशिल्लो आनी सब्बाथ लागीं पावतालो.”
हो श्लोक खास करून लक्षांत घेवपासारको आसा.
“लागीं येतालो” अशें अणकारीत केल्लें ग्रीक क्रियापद आसा ἐπέφωσκεν (epéphōsken), पासून ἐπιφώσκω (epiphōskō). उजवाड दिसप, दीस उजवाडाक येवप वा फांतोडेर लागीं येवप ह्या उतराचो संबंद आसा.
देखून ह्या उतराचो मुळावो अर्थ विचारांत घेतल्यार लूकाच्या कथनांतल्यान चवकशी करपा सारको म्हत्वाचो प्रस्न उप्रासता:
तयारी दिसाच्या सांजवेळार प्रभू जेजूची पुरपाची सुरवात जाली, रातभर कांय काळ चालू उरली आनी सकाळ लागीं पावतकच, सातव्या दिसाचो सब्बाथ “फांतोड” जावपाक लागलो?
तशें आसल्यार कालक्रमाचो क्रम सुसंगत आसतलो:
तयारीचो दीस दिसाच्या उजवाडांत: प्रभूक खुर्सार मारला → सांज येता, तरी लेगीत ताका अजूनय तयारीचो दीस म्हणटात → जोसेफान कुडीची विनंती केल्या → जोसेफ आनी निकोदेम प्रभूची कूड तयार करून पुरतात → सब्बाथ लागीं पावता
शुक्रारा सुर्यास्त जातकच सब्बाथाची सुरवात रोखडीच जाली अशा पारंपारीक मताकडेन ह्या अर्थाची तुळा करपाक जाय.
मार्क स्पश्टपणान सांगता की सांज पयलींच जाल्ली, तेन्नाच त्या काळाक अजूनय “तयारीचो दीस, सब्बाथाचो एक दीस” म्हणटाले. लूक, पुरपाचें वर्णन केल्या उपरांत, मागीर सब्बाथ लागीं पावता अशें वर्णन करपाक उजवाडाक वा फांतोडेर संबंदीत क्रियापद वापरता.
अर्थांत, सब्बाथ हिशोबाचो पुराय प्रस्न एकाच ग्रीक उतरान सोडोवंक मेळना ἐπέφωσκεν एकटोच. वेगवेगळ्या संदर्भांत ह्या उतराचो वापर आनी पयल्या शेंकड्यांतल्या ज्यू लोकांमदीं दिसांची हिशोब करपाची पद्दतय पळोवची पडटा.
तरी लेगीत हे दोन भाग एकठांय वाचतात तेन्ना तातूंतल्यान एक प्रस्न उप्रासता, जो हळूच न्हयकारूंक फावना:
शुक्रारा सुर्यास्त जाल्या उपरांत रोखडोच सब्बाथ सुरू जाल्लो जाल्यार, मार्क, सांज आयल्या म्हणल्या उपरांत, अजूनय त्या वेळाक “तयारी दीस, सब्बाथाच्या आदल्या दिसा” कित्याक म्हणटा? आनी लूक, पुरपाचें काम पुराय जावपाचे वटेन, सब्बाथाच्या लागीं येवपाचें वर्णन करपाक उजवाड आनी फांतोडेर संबंदीत क्रियापद कित्याक वापरता?
देखून, सब्बाथ सांजवेळार सुरू जालो काय दिसाच्या उजवाडांत जालो हाचो अभ्यास करतना प्रभू जेजूच्या पुरपाच्या विवरणाचेर गंभीरतायेन विचार करपाक जाय.
7. मातेव 28:1: “सब्बाथाच्या उपरांत पयल्या दिसा फांतोडेर”
मातेव 28:1 हो आनीक एक खूब म्हत्वाचो भाग.
ग्रीक शब्दावळींत त्या काळाचें वर्णन अशें केलां:
सब्बाथा उपरांत, सप्तकाच्या पयल्या दिसा फांतोडेर जावपाक लागलो.
सगळ्यांत सैमीक कालक्रमाप्रमाण: १.
सब्बाथ पुराय → मदली रात सकाळीं मर्यादेमेरेन पावता → पयलो दीस फांतोडेर जाता
पयलो दीस फांतोडेर सुरू जाता अशा समजुतीकडेन हें सैमीक रितीन जुळटा.
सप्तकाच्या पयल्या दिसा बायलो पयलींच थडग्यांत गेल्लीं अशें चारूय सुवार्तेंत बरयलां.
शेनवारा सुर्यास्त जातकच सब्बाथ पुरायपणान सोंपलो जाल्यार पयल्या दिसा पयलींच वाट पळोवचे परस शेनवारा सांजवेळा बायलो रोखडीच थडग्यांत कित्याक गेली ना?
सुरक्षीतताय, काळोख, उजवाड वा हेर वेव्हारीक विचारांक लागून कळाव स्पश्ट जावंक शकता अशी वाजवी जाप दिवंक शकता. देखून फकत हो मुद्दो निर्णायक ना.
पूण हेर वांट्यां वांगडा वाचल्यार तो म्हत्वाचो उरता.
8. जुांव 20:19: “तोच दीस, सप्तकाचो पयलो दीस, सांजवेळा”
जुांव 20:19 नोंद करता:
“तेन्ना, त्याच दिसा सांजवेळार, सप्तकाचो पयलो दीस जावन...”
उपरांतच्या ज्यू लोकांच्या सुर्यास्त ते सूर्यास्त पद्दतीप्रमाण सुर्यास्त उपरांत आयतारा सांजवेळार सैध्दांतिक नदरेन पयलींच दुसर् या दिसाचो आसतलो.
तरी जॉन अजूनय म्हणटा:
“त्याच दिसा, सप्तकाचो पयलो दीस, सांजवेळार.”
हाचे वयल्यान उण्यांत उणें नव्या कराराचो लेखक दिसाच्या उपरांतच्या एका सांजवेळाक अजूनय त्याच “दिसाचो” अशें वर्णन करूंक शकता.
अर्थांत, कांय दुभाषी “त्याच दिसा” तंत्रीक कॅलेंडराची व्याख्या न्हय तर फकत पुनर्जल्माच्या दिसाचो कथात्मक संदर्भ म्हणून समजतात.
देखून हो भाग एकमेव पुरावो म्हणून वापरचे परस हेर पुराव्या वांगडा वापरप बरे.
9. नव्या कराराचे भाग जातूंत “फुडलो दीस” सांजवेळा वा रात उपरांत येता
नव्या करारांत अशेच तरेचे जायते कथन नमुने आसात.
मार्क ११ नोंद करता की ती सांज आयिल्ली, आनी मागीर “दुसऱ्या दिसा” विशीं उलयता.
जुांव 6 पयली सांगता की सांज आयली आनी पयलींच काळोख जाल्ली, आनी उपरांतच “दुसऱ्या दिसा” विशीं उलयता.
प्रेरितांचीं कृत्यां 4 त नोंद केल्या की सांज जाल्ली म्हणून प्रेषितांक “दुसऱ्या दिसा” मेरेन दवरले.
प्रेषितांचीं कृत्यां २३, रातच्या वेळार पावलूक पालव दिवपाचें वर्णन करता आनी उपरांत “दुसऱ्या दिसा” चो उल्लेख करता.
ह्या सगळ्या कथनांक कडक कॅलेंडर सूत्रां म्हणून मानूंक फावना.
तरी लेगीत ते दाखयतात की:
सांज आनी रातचो वेळ बायबलाच्या लेखकांनी आपोआप दुसऱ्या दिसाची सुरवात अशें मानून घेतिल्लें अशें न्हय.
10. दिसाच्या उजवाडाचे “बारा वरां” आनी सकाळीं आदारीत वेळ
प्रभु जेजून म्हळें:
“दिसाक बारा वरां नात?”
— जुवांव 11:9
नव्या करारांत तिसरो तास, सवो तास आनी धावो तास हांचो चड करून उल्लेख केल्लो आसा.
ज्यू लोकांच्या दिसाच्या उजवाडाचे बारा भाग करपाचे पद्दतीखाला: १.
तिसरो वरां सुमार ९:०० वरांचेर;
सवो तास सुमार दनपारां;
धाव्या वराक सुमार 3:00 प.
हाचेवयल्यान पुर्विल्ल्या काळांतली सादारण दिसाची हिशोब सकाळ वा सुर्योदयाच्या सुमाराक सुरू जाताली हें स्पश्ट जाता.
पूण एक म्हत्वाचो भेद दवरचो पडटा: १.
दिसाचे बारा उजवाडाचे तास मेजपाचो सुरवातीचो बिंदू
आनी
पुराय चोवीस वरांचो कॅलेंडर दिसाची दिसाची मर्यादा
दोगांय सारकीं आसचीं अशें न्हय.
देखून हो पुरावो सकाळीं आदारीत समजूती खातीर फाटभूंय आदार दिवंक शकता, पूण दर दिसा सारको 6:00 a.m.
आयच्या वेव्हारीक पाळणे खातीर, सुमार 6:00–7:00 a.m.चो थळावो मानक वेळ कार्यकारी शिमो म्हूण वापरल्यार एकसारकी पद्दत मेळूं येता, पूण हें स्पश्टपणान सांगचें पडटलें की ही:
अंमलबजावणीची वेव्हारीक पद्दत, बायबलांतली आज्ञा न्हय जी सारके 6:00 a.m.
11. दीस आनी रात सतत आपल्या थारायिल्ल्या वेळार परततात
यिर्मयास ३३ व्या खंडांत दीस आनी रात हांच्या दैवीन स्थापन केल्ल्या क्रमाविशीं दोन म्हत्वाचीं विधानां आसात.
यिर्मयास 33:20 म्हणटा:
“प्रभु अशें म्हणटा: जर तुमकां दिसाचो म्हजो करार आनी रातचो म्हजो करार मोडूंक मेळ्ळो जाल्यार दीस आनी रात आपल्या थारायिल्ल्या वेळार येवची ना...”
यिर्मयास 33:25 परतून उल्लेख करता:
दीस आनी रात आनी सर्ग आनी धर्तरेची थारावीक क्रमवारी हांचे कडेन देवाचो करार.
ह्या वांट्यांनी दीस आनी रात हें दोन वेगवेगळे पूण नेमान परत परत येवपी काळ अशें वर्णन केलां, जे देवाच्या स्थापन केल्ल्या क्रमांतल्यान नियंत्रीत जातात:
दीस आपल्या थारायिल्ल्या वेळार येता → रात आपल्या थारायिल्ल्या वेळार येता → दीस परतून येता
बायबलांतल्या सतत काळांचें वर्णन करपी अभिव्यक्तींत तीच सैमीक जोडी परत परत दिसता:
तीन दीस आनी तीन राती — १ सामुयेल ३०:१२; जोनास 1:17 आनी डी. मातेव 12:40;
सात दीस आनी सात राती — जोब 2:13 आनी डी.
चाळीस दीस चाळीस राती — उत्पत्ती 7:4, 12; निसर्ग 24:18; ३४:२८ आनी डी. दुसरें शास्त्र 9:9, 18; १ राजे १९:८; मातेव 4:2.
ह्या अभिव्यक्तींत “दिस” हो सादारणपणान उजवाडाचो काळ आनी “रात” हो काळखांतलो काळ दाखयता. ते सगळे मेळून दिसाच्या आनी रातच्या अखंड क्रमाचें वर्णन करतात.
ची परत परत बायबलांतली नमुनो दीस आनी रात देखून क्रमवारीकडेन जुळटा: १.
दीसाचो उजवाड → सांज → रात → दिसाचो उजवाड परत येवप
हो पुरावो, स्वताक, दर एका कॅलेंडर तारखेची अचूक तंत्रीक मर्यादा स्थापन करिना. पूण बायबलांत परत परत दिसाचो उजवाड आनी ताचे उपरांत येवपी रात सैमीक रितीन जुळपी काळ अशें मानतात हें दाखयता, जेन्ना पुराय दीस वचपाचें वर्णन करता.
उत्पत्ती 1, सकाळीं मेरेन कितें उरूंक फावना हाचे संबंदीचे कायदे आनी ह्या अभ्यासांत तपासलेले हेर भाग हांचे वांगडा विचार केल्यार, हो परत परत दिसपी दीस-रात नमुनो बायबलांतलो क्रम दीस आनी ताचे उपरांत रात अशें समजूंक शकता काय ना हाची चवकशी करपाक अतिरिक्त आदार दिता, आनी फुडलो चक्र दिसाचो उजवाड परत येतकच वळखूंक येता.
12. दुसऱ्या देवळाच्या काळांत पयलींच कॅलेंडर वाद आशिल्ले
पुर्विल्ल्या ज्यू पंचांगांचो अभ्यास करतना एक म्हत्वाची इतिहासीक गजाल याद दवरची पडटा: १.
पुर्विल्ल्या इझ्राएलांत आपल्या पुराय इतिहासांत फकत एकूच अदलाबदल नाशिल्ली पंचांग पद्दत वापरली अशें न्हय.
महोत्सव पुस्तक आनी १ हनोक हातूंत दिसून येवपी खगोलीय परंपरा ३६४ दिसांच्या सौर पंचांगाचेर खूब भर दिता.
३६४ दिसांच्या वर्सा सारकेच अशे आसतात: १.
५२ पुराय सप्तकां.
चंद्राच्या निरिक्षणा प्रमाण लोकांनी तारखां थारायल्यार सण आनी सब्बाथ अव्यवस्थांत पडूं येतात अशी शिटकावणी लेगीत महोत्सव ६ व्या दिसा दिल्या.
हाचेवयल्यान दुसऱ्या देवळाच्या काळांत ज्यू समाजांत म्हत्वाचे पंचांग वाद आशिल्ले हें स्पश्ट जाता.
देखून महोत्सवांतल्या कांय वांट्यांनी सुर्यास्त उपरांत नवी तारीख सुरू जाल्ली पद्दत दिसली तरी हाचो उरफाटो उपेग करून हें सिध्द करूं येना:
“ही मोयजेसाची मूळ वेवस्था आसली अशें गरजेचें.”
महोत्सव स्वता दुसर् या देवळाच्या काळांतलो ग्रंथ आसून तातूंत त्या काळाभितरली एक खाशेली परंपरा दिसून येता.
13. कांय आर्विल्ल्या ज्यू विद्वानांनीय इझ्राएलाच्या सकाळींच्या दिसा शिमेखातीर वाद घाला
विसाव्या शेंकड्यांतल्या जायत्या म्हत्वाच्या ज्यू पंडितांनी ह्या प्रस्नाची तपासणी केली.
ज्युलियन मॉर्गेनस्टर्न हांणी केला सुर्वेच्या इझ्राएलान एक फावट सुर्योदय वा फांतोडेर सावन फुडल्या सुर्योदय वा फांतोडेर दिसाचो हिशोब केल्लो आनी सुर्यास्त ते सुर्यास्त अशी पद्दत फुडें विकसीत जाली असो युक्तिवाद केलो.
जेकब झॅड लॉटरबॅक हांणी केला वनवासापयलींच्या इझ्राएलांतल्या दिसाची हिशोब उपरांतच्या रब्बी पद्दतीकडेन सारकी आसची न्हय आनी कांय देवळाच्या पद्दतींनी एक पोरने तत्व सांबाळ्ळें, जातूंत रात आदल्या दिसाच्या काळाप्रमाण जाता अशें मत मांडलें.
पी. जे.हेवूड हांणी केला तशेंच बळी दिवपाचे कायदे, उत्पत्ती आनी नव्या कराराच्या वांट्यां वरवीं सकाळीं दिसा शिमेची शक्यताय भासाभास केली.
आर्विल्ल्या विद्वत्तेन एकमतान निश्कर्श काडला हें ह्या अभ्यासांतल्यान सिध्द जायना.
पूण ते दाखयतात की:
सुर्वेच्या इझ्राएलांत मुळाव्यान सकाळींच्या दिसाची शिमो वापरिल्ली आसूं येता अशें मत फकत विद्वान पूर्वग्रह नाशिल्लो आर्विल्लो आविश्कार न्हय.
ही एक अशी स्थिती जी औपचारीकपणान प्रस्तावीत केल्या आनी शिक्षणीक अभ्यासांत चर्चा केल्या.
14. प्रभूची राग आनी “तिसरो दीस” .
चारय सुवार्तेंतल्या प्रभू जेजूच्या खुर्सार मारपाचो दीस अशी वळखतात:
तयारीचो दीस.
तशेंच आपूण उठतलो अशें प्रभून परत परत सांगिल्लें:
तिसऱ्या दिसा.
लुकास 24:21 त, सप्तकाच्या पयल्या दिसा दनपारां, इमाऊसाच्या वाटेर आशिल्ल्या दोग शिश्यांनी म्हळें:
“ह्यो गजाली घडल्या उपरांत आयज तिसरो दीस.”
शुक्रारा खुर्सार मारप जालें जाल्यार:
शुक्रार = पयलो दीस
शेनवार = दुसरो दीस
आयतार = तिसरो दीस
“तिसऱ्या दिसा उबें” ह्या अभिव्यक्तीकडेन हें सैमीक रितीन जुळटा.
देखून फकत “तीन दीस आनी तीन रातीं” ह्या अभिव्यक्तीचो हिशोब दिवपा खातीर खुर्सार मारपाची प्रक्रिया आयतारा मेरेन व्हरपाची गरज ना.
15. “धर्तरेच्या काळजांत तीन दीस आनी तीन रातीं” म्हणल्यार “पूर्ण तीन दीस आनी तीन रातीं पुरप” असो अर्थ जायना.
मातेव 12:40 म्हणटा:
“तशेंच मनशाचो पूत तीन दीस आनी तीन राती पृथ्वीच्या काळजांत आसतलो.”
अभिव्यक्ती अशी आसा: १.
“धर्तरेच्या काळजांत”
“जमनीपोंदा आशिल्ल्या कबर भितर” ह्या सादारण उतरां परस.
गेथसमनींत प्रभूक धरलो तेन्ना ताणें म्हळें:
“ही तुजी तास, आनी काळखाची शक्त.”
— लुकास 22:53
देखून, एक शक्य आत्मिक अर्थ असो आसा की गुरुवारा रातीं ताका अटक जाल्या वेळा सावन प्रभू ह्या संवसाराच्या सत्तेच्या आनी ‘काळखाच्या सत्तेच्या’ अधीन आशिल्ल्या काळांत प्रवेश केल्लो.
अशे तरेन: १.
गुरुवारा रातीं
शुक्रारा दिसाचो वेळ
शुक्रारा रातीं
शेनवारा दिसाचो वेळ
शेनवारा रातीं
आयतार सकाळीं पयलींच दिसाच्या उजवाडा भोंवतणी
अशें मेजूं येता: १.
तीन रातीं आनी तीन दिसाचो काळ
जेन्नां सर्वेस्पर अजूनय आशिल्लो:
शुक्रारा खुर्सार मारलो आनी तिसऱ्या दिसा आयतारा जिवो केलो.
हो अर्थ “तीन दीस आनी तीन रातीं” आनी “तिसऱ्या दिसा उबो केल्लो” ह्या दोनूय गजालींक खुर्सार मारपाचो दीस तयारीचो दीस म्हूण सुवार्तेचें नांव बदलनासतना खरे उरपाक परवानगी दिता.
16. बाहत्तर संभाव्य संयोजनांची तुलनात्मक चौकटी
सकयल दिल्ल्या चड-उणें वेगवेगळ्या संयोजनांत मांडल्यार:
उपरांत एक दीस येता काय ना अ रात–दिस वा दीस–रात क्रम;
सप्तकाच्या चवथ्या, पांचव्या वा सव्या दिसा प्रभूक दुख्ख भोगलें काय ना;
सातव्या दिसा रातीं, सातव्या दिसा दिसांत, पयल्या दिसा रातीं वा पयल्या दिसा दिसांत तो उठलो काय ना;
आनी “तीन दीस आनी तीन रातीं” पुरप, मरण वा अटक करपा पासून मेजतात काय ना;
मागीर सैध्दांतिक संयोजनांची वट्ट संख्या अशी आसता:
२ × ३ × ४ × ३ = ७२ शक्यताय.
उपरांत ह्यो शक्यताय चार शास्त्रीय परिस्थितीं आड चांचणी करूं येतात: १.
तिसऱ्या दिसा सर्वेस्पर उठलो;
तो तीन दीस तीन राती धर्तरेच्या काळजांत आशिल्लो;
पयल्या दिसा दनपारां अजूनय तिसरो दीस म्हणटाले;
खुर्सार मारपाच्या दिसा सांजवेळाक अजूनय तयारी दीस म्हणटाले.
ही चौकटी गणितीय पुराव्यापरस तुलनात्मक साधन आसता, कारण चड-उणें अर्थ लावपी आसतात आनी ते स्वतंत्र आसतात अशें न्हय. हांगा पळयल्ल्या गृहीत धरणां भितर चारय परिस्थिती चड सुसंगतपणान घेवपी अशें दिसता तें संयोजन अशें आसा:
एक दीस दिसाच्या वेळा सावन सुरू जाता; गुरुवारा रातीं प्रभूक अटक जाली; शुक्रारा ताका त्रास जालो; आयतारा सकाळीं तो उठलो; आनी ‘तीन दीस आनी तीन रातीं’ गुरुवारा रातीं तो काळखाच्या सत्तेंत प्रवेश केल्ल्या वेळा सावन मेजतात.
हो निकाल आदल्या भागांतल्यान काडिल्ल्या निश्कर्शांक लागींच्यान जुळटा.
17. निश्कर्श काडप
उत्पत्ती, मोयजेसाचो कायदो, इतिहासीक पुस्तकां, सुवार्तेचीं पुस्तकां, हेर नव्या कराराचीं कथनां, दुसरें देवळाचें साहित्य आनी पुर्विल्ल्या ज्यू पंचांगाच्या हिशोबाचो अभ्यास एकठांय विचारांत घेतल्यार गंभीरतायेन विचार करपा सारको निश्कर्श उदेता:
बायबलांत स्पश्टपणान सांगिल्लो खंयचोच श्लोक ना, “शुक्रवार सुर्यास्त ते शेनवारा सुर्यास्त मेरेन सप्तकी सब्बाथ सदांच पाळूंक जाय.”
उरफाटें असंख्य भाग अशे नमुने सादर करतात, जातूंत:
सकाळ नव्या दिसाची सुरवात जावपाचें म्हत्व व्हरता; दिसाच्या उजवाडा उपरांत सांज आनी रात, आनी उपरांत दुसऱ्या दिसा सकाळ; सवो दीस रात सोंपल्या उपरांत दुसऱ्या दिसा सकाळीं “आयज, सब्बाथ” अशें म्हण्टात; आनी नव्या कराराच्या कांय कथनांत एक सांज अजूनय त्याच आदल्या दिसाकडेन संबंदीत आसा.
लेवीत 23 च्या प्रायश्चिताचो दीस “सांजवेळा सावन सांजवेळा मेरेन” पाळपाची आज्ञा त्या खाशेल्या पवित्र दिसा खातीर एक खाशेलो नेम आसा आनी फुडल्या पुराव्या बगर, आपोआप सार्वत्रिक म्हणून मानूंक फावना दीस-सीमेचें सूत्र दर सप्तकाच्या सब्बाथा खातीर.
देखून वाजवीपणान अशें प्रस्तावीत करूं येता की:
सातव्या दिसाचो सब्बाथ पुराय सातवो दीस आस्पावता अशें वाजवीपणान समजूंक शकता-शेनवाराच्या दिसाच्या सुरवाती सावन, शेनवारा सांजवेळा आनी रात मेरेन, आयतारा दीस सुरू जायमेरेन.
आयच्या वेव्हारीक पाळणेंत, हंगामाप्रमाण आनी अक्षांशाप्रमाण सुर्योदयाचो वेळ बदलता आनी कांय प्रदेशांनी सामान्य सूर्योदय वा सुर्यास्त नासतना काळ अणभवतात म्हणून अदमासाचो वापर थळाव्या प्रमाण वेळा प्रमाण सकाळीं 6:00–7:00 वरांचेर वेव्हारीक शिमो म्हणून सुसंगती दिवंक शकता.
पूण सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार कांय मिनटां वा सेकंदां वाद घालप न्हय, पूण हें वळखप:
सब्बाथ हो देवान आशीर्वाद दिल्लो सातवो दीस.
शुक्रार हो तयारीचो दीस, जेन्ना भावार्थी सब्बाथाक येवकार दिवपाक शारिरीक आनी आध्यात्मिक रितीन स्वताक तयार करतात. सातव्या दिसाच्या उजवाडाच्या सुरवाती सावन दुसऱ्या दिसा उजवाडाच्या सुरवाती मेरेन देवाची निर्मिती आनी सोडवणूक याद करतात, ताणें कृपे खाला दिल्ल्या उरिल्ल्याचो आस्वाद घेतात आनी येवपी सासणाच्या विसवाची वाट पळयतात.
“तुमी सब्बाथा थावन, म्हज्या पवित्र दिसा तुजी खोशी करुंक, सब्बाथाक एक आनंद म्हण, देवाचो पवित्र दीस मानाची म्हण, तुजीं मार्गां करिनासतना, तुजीच खोशी मेळनासतना, तुमचीं उतरां उलोवंक नासतना ताचो मान केलो जाल्यार, मागीर तुमी देवा कडेन खोशी जातले, आनी तो तुका धर्तरेच्या उंच सुवातींनी चडपाक लायतलो आनी तुमकां पोसवण दितलो तुमच्या बापायचो जाकोबाचो दायज, कित्याक देवाच्या तोंडान तें सांगलां.”
— इजायास 58:13-14
| |
