Peteĩ Ñehesa’ỹijo Sábado Ára Jepapa Bíblico Rehegua
—
¿Araka’épa Añetehápe Oñepyrũ Sábado?
Pytu'uha ára ha'e pe ára sieteha Tupã ohovasa ha omomarangatu. Umi ogueroviáva noñongatúi pe sábado ohupyty haĝua salvación.
Upéva rangue, grásia guýpe, imandu’a hikuái Ñandejára rembiapo guasu creación ha redención rehe ha oha’arõ pe pytu’u eterna oútava.
Koʼág̃arupi oĩ heta pensamiénto diferénte oñeʼẽva arakaʼépa oñepyrũ ha opa pe sábado.
Oĩ osegíva umi hudío tradisión upe rire ha ogueromanduʼáva pe sábado viernes kuarahy oike guive sábado kuarahy oike peve.
Oĩ okalkuláva según pe óra local kuarahy oike térã ojehechaháicha umi estrélla.
Oĩ osegíva pe calendario civil moderno ha oiporúva pyharepyte ára rembe’y ramo, he’iséva, pe punto ojedividíva peteĩ ára ha ambuéva apytépe.
Ambue katu, oñemopyendáva opaichagua pasaje bíblico-pe, oguerovia peteĩ ára completo oñepyrũha ára guive, osegi ka’aru ha pyhare pukukue, ha opa oñepyrũvo ára oúva.
Ko entendimiento rupive, pe sábado séptimo día oñepyrũ sábado arakue ha opa oñepyrũvo domingo ára.
Ko estudio ohesa’ỹijo ko visión paha oguerekópa apoyo bíblico ha histórico.
1. ¿Mbaʼéichapa oñeforma peteĩ “ára” Génesispe?
Génesis 1:3–5 ohai:
Ñandejára he’i: “Toĩ tesape”, ha oĩ tesape. Tupã ohecha pe tesape iporãha, ha Tupã omboja'o pe tesape pytũmbýgui. Ñandejára ohenói tesape Ára, ha pytũmbýpe ombohéra Pyhare. Ha ka’aru, ha ko’ẽ, ára peteĩha.
Ojeʼe jepi pe téxto heʼígui “oĩ kaʼaru, ha oĩ koʼẽ”, upévare peteĩ ára oñepyrũvaʼerãha kaʼaru.
Péro jalee porãramo pe sekuénsia oĩva pe primer día Génesispe, ikatu jajapo ótra posivilida.
Oñepyrũvo kreasión, ko yvy ndaipóri vaʼekue forma ha vacía, ha pytũmby oĩ pe pypuku rova ári. Pytũmby oĩmava’ekue, ha katu pe tesape Ñandejára ojapo ha ombojoavyva’ekue ne’ĩra gueteri ojekuaa. Ñandejára heʼi: “Toĩ tesape”, ha upérõ añoite oĩ tesape. Upéi Ñandejára omboja’o pe tesape pe pytũmbýgui, he’ívo pe tesape “Ára” ha pe pytũmbýpe “Pyhare”.
Upévare, pe secuencia añetegua peteĩha ára rehegua ikatu oñentende kóicha:
Pytũmby ñepyrũ → Ñandejára omoheñói tesape → Ára → Ka’aru → Pyhare → Pyhareve → Ára peteĩha oñembotývo
Péva ndaha’éi peteĩchaite ja’évo pe ára voi oñepyrũ hague ka’aru guive.
“Ka’aru” ha’e pe jehasaha ára resape og̃uahẽhápe hu’ãme ha oñepyrũ pyhare, ha katu “pyhareve” ha’e pe jehasaha opahápe pyhare ha oñepyrũ jey ára resape.
Upévare, pe ñe’ẽ:
“Oĩ ka’aru, ha ko’ẽ, ára peteĩha”
ikatu avei oñentende he’iseha peteĩ ára ojejapopaitéva ohasa hague ára resape, ka’aru ha pyhare rupi og̃uahẽ meve pyhareve. Upe jave oñemohu’ã peteĩha ára ha oñepyrũ ambue ára.
Mokõiha ára guive, upévare ikatu oñerrepresenta peteĩ ára kóicha:
Ára resape → Ka’aru → Pyhare → Pyhareve
Upéva he’ise ára oñepyrũ pyhareve ára resape jerére ha opa ambue pyhareve.
Ko interpretación ndaha’éi peteĩ idea moderna añónte. Oĩ hudío ha iñarandúva bíblico heʼíva ikatuha iñepyrũrã Israel yma oipuru peteĩ método pyhareve guive pyhareve peve okonta hag̃ua pe día.
2. Pe Día de Expiación: ¿Ha’épa “Ka’aru guive ka’aru peve” ha’e pe Contabilidad General peteĩ Ára rehegua, térã peteĩ Observación Especial?
Levítico 23:27 heʼi:
Ára décimo ko mes siete-pe oikóta peteĩ Ára Expiasiõ rehegua.
Upéicharõ jepe Levítico 23:32 -pe heʼi pe mandamiénto espesiál:
Pe mes ára noveno ka'aru guive ambue ka'aru peve, pejapo vaerã pende pytu'uha ára.
Kóva ha’e peteĩ pasaje tuicha mba’éva.
“Noveno ka’aru” ha’éma ramo oñepyrũma pe ára diez, mba’ére piko pe téxto ohenói gueteri:
ára noveno ka’aru
“pe ára diez ka’aru” rangue?
Ambue entendimiento ikatúva ha’e pe ára límite normal opyta pyhareve, ha katu pe ayuno especial ha ñemomirĩ oñeikotevẽva Día de Expiación-pe oñepyrũ voi pe ára porundy ka’arúpe ha osegi pe ára diez ka’aru peve.
Péicha:
Ára 9 → Ára 9 ka’aru [oñepyrũ ayuno] → Ára 10 [Día de expiación] → 10 ka’aru [opa pya’e].
Ko entendimiento rupive, “ka’aru guive ka’aru peve” odefini:
pe periodo especial ojegueromandu’a haĝua pe Día de Expiación-pe ĝuarã
odefini rangue katuete:
ára rembe’y opa ára guarã
Ko distinción iñimportante.
La Biblia ndeʼíri:
“Káda sábado ojejapo vaʼerã kaʼaru guive kaʼaru peve.”
Levítico 23:32 oñe’ẽ específicamente Día de Expiación rehe, ha oguereko avei pe mandamiento ijojaha’ỹva oñeñemomirĩ hag̃ua.
Upévare, ñambotuichave haĝua ko versíkulo peteĩ regla universal-pe pe sábado semanal-pe ĝuarã, oikotevẽ apoyo bíblico adicional.
3. Pe Joaju oĩva “Upe Ára” ha “Pyhareve” apytépe .
Koʼýte ojehechakuaa heta párte oĩva Moisés Léipe.
Levítico 7:15 -pe heʼi pe soʼo ojeʼu vaʼerãha pe ofrénda de agradecimiento ojeʼu vaʼerãha pe día oñekuaveʼẽhápe ha ndojehejaivaʼerãha pyhareve peve.
Levítico 22:30 heʼi jey:
Oje'uva'erã upe árape voi; ndapehejamo'ãi mba'eve ko'ẽmbotávo peve.
Deuteronomio 21:23 omanda avei:
Hetekue ndopyta mo'ãi pyhare pukukue yvyramáta ári, ha upe árape katu reñotỹta chupe.
Ko’ã pasaje opresenta naturalmente pe secuencia:
Upe ára → Ka’aru → Pyhare → Pyhareve
Haʼekuéra ohechauka pe kaʼaru ha pyhare haʼeha gueteri “upe ára” mbaʼe, péro pyhareve og̃uahẽvo oñepyrũha pe ótro día.
Upévare, pe sakrifísio ikatu ojeʼu kaʼaru ha pyhare upe árape voi, péro ndaikatúi opyta pyhareve peve. Ko ñe’ẽjoaju ojoaju pyharevegua funcionamiento ndive ha’éva pe límite ohasáva pe requisito oñe’ẽva “upe ára” rehe ndoje’aplikavéima.
Ko ñe’ẽ oipytyvõ porãve pe entendimiento peteĩ ára oñepyrũha pyhareve ko’ẽvo, osegiha ka’aru ha pyhare pukukue, ha opaha pyhareve.
Por lo menos, ko’ã pasaje ohechauka pyhareve ikatuha ofunciona peteĩ ára rembe’y, pe punto ojedividíva peteĩ ára ha ambue ára apytépe.
4. Éxodo 16, pe Manna ha pe Primera Registro ojejapótava sábado
Éxodo 16 ha’e peteĩ umi pasaje iñimportantevéva ojestudia haĝua mba’e aravópepa ojejapóta pe sábado.
Umi hénte osẽ káda pyhareve ombyaty hag̃ua maná. Pe seis díape, oñembyaty hikuái dos vése.
Moisés he'i chupekuéra:
Ko’ẽrõ ha’e peteĩ pytu’u ára, peteĩ sábado marangatu Ñandejárape g̃uarã.
Tavayguakuéra oñongatu tembi’u:
pyhareve peve.
Upéi, pyhareve, Moisés he’i:
Pe'u upéva ko árape, ko árape niko pytu'uha Ñandejárape guarã.
Pe mombe’upy opresenta ko’ã secuencia:
Sexto día: embyaty peteĩ porción doble → Pyhare ohasa → Pyhareve → “Ko árape” ha’e pe sábado
Kóva ha’e peteĩ umi pasaje clave Ñandejára, Moisés rupive, ombo’ehápe formalmente Israel-pe mba’éichapa ojejapova’erã pe sábado.
Iporã jahechakuaa pe pártepe ndoskrivíri Moisés omoherakuã hague kuarahy oike jave sexto díape:
“Koʼág̃a oñepyrũma pe sábado”.
Upéva rangue, ambue pyhareve, ára sieteha oñemombe’u kóicha:
“Ko árape ha’e pe sábado.”
Kóva ojoaju, ha ikatu oipytyvõ, peteĩ cuenta pyharevegua ndive, jepe ha’eño ndodeterminái pe sábado ñepyrũ preciso.
5. Nehemías ombotývo umi okẽ ndohechaukái ijeheguiete pe sábado oñepyrũ hague Kuarahy oike jave
Nehemías 13:19 -pe heʼi:
Jerusalén rokẽ oñepyrũvo iñypytũ pytu'uha ára mboyve, amanda oñemboty haguã umi okẽ ha amanda ani haguã ojepe'a pytu'uha rire peve.
Ko párte ojepuru jepi ojehechauka hag̃ua pe sábado oñepyrũ hague kuarahy oike jave.
Péro pe téxto voi heʼi:
sábado mboyve
Nehemías omboty umi okẽ voi, iñypytũ aja sábado mboyve. Péva ikatu oñentende peteĩ medida preventiva ramo, ojoko hag̃ua umi comerciante ogueru mercadería tavaguasúpe pyhare, ani hag̃ua oñevende sábado oúvape.
Upévare:
Oñembotývo umi okẽ ka’arupytũ jave ≠ prueba ka’arupytũ voi ha’eha pe sábado ñepyrũ
Pe pasaje ojoaju peteĩ interpretación kuarahy reike oñepyrũva ndive, ha katu ndohechaukái ijeheguiete kuarahy reike ha’e hague pe ára límite.
6. Ñandejára Jesús oñeñotỹ hague ára omopu’ã peteĩ porandu iñimportánteva
Ñandejára Jesús ñeñotỹ: Ka’aru Ñembosako’i Ára ha Pytu’u ára ñemboja
Marcos 15:42 -pe heʼi:
“Og̃uahẽvo ka’aru, ha’égui Día de Preparación, he’iséva, pe ára sábado mboyve...”
Pe secuencia de tiémpo oĩva ko versíkulope omerese ñañatende porã.
Pe téxto heʼi porã:
ka’aru og̃uahẽma
jepémo upéicha pe época peteĩchagua oñembohéra gueteri:
“Ñembosako’i Ára, he’iséva, pe ára sábado mboyve.”
Ambue ñe’ẽme, según pe lectura naturalvéva pe narrativa-pe, og̃uahẽma ka’aru, ha katu ha’e gueteri pe Día de Preparación, ha pe sábado ne’ĩra gueteri oñepyrũ.
Upémarõ José Arimateagua oho Pilato rendápe ha ojerure Ñandejára Jesús retekue. Pilato oñesorprende Haʼe omanóma haguére, upévare ohenói pe centuriónpe ha oporandu omanómapa peteĩ tiémpore. Oñemoañete riremínte Pilato opoi pe tetekue Josépe.
Ojesegivaʼerã gueteri peteĩ série de procedimiento oñeñotỹ hag̃ua. José tekotevẽkuri:
ojogua líno porã → omboguejy hete → embosako’i hete → embojere línope → emoĩ peteĩ sepulcro ita oñekytĩvape → embojere peteĩ ita ojeikeha gotyo
Juan 19:39–40 ohaive Nicodemo ou hague hetaiterei mirra ha áloe reheve, ha oñondivepa:
ombosako'i Jesús retekue umi mba'e ryakuã porã reheve umi judío jepokuaa oñeñotỹ haguãicha.
Upévare, og̃uahẽma guive ka’aru ha José oho ypy guive Pilato rendápe ojerure haĝua pe tetekue, Pilato oporandu rupive pe centurión-pe, ojepoi pe tete ha umi preparación completa oñeñotỹ haĝua ojapova’ekue José ha Nicodemo, ohasáma va’erã peteĩ tiempo significativo.
Omombeʼu rire koʼã mbaʼe oikóva, Lucas 23:54 heʼi:
“Upe ára ha’e pe Preparación, ha hi’aguĩma pe sábado.”
Ko versíkulo koʼýte ojehechakuaa.
Pe verbo griégo ojetradusíva “oñemoag̃ui hína kuri” haʼe ἐπέφωσκεν (epéphōsken), guive ἐπιφώσκω (epiphōskō). Ko ñe’ẽ oñembojoaju tesape ojekuaa, ára oñepyrũ omimbi térã ko’ẽmbotávo.
Upévare, oñehesa’ỹijo jave pe ñe’ẽ sentido básico, Lucas mombe’upy omopu’ã peteĩ porandu iñimportánteva digno oñeinvestiga:
¿Oñepyrũpa Ñandejára Jesús ñeñotỹ Día de Preparación ka’arúpe, osegi sapy’ami pyhare pukukue, ha opa ko’ẽmbotávo, sábado ára sieteha “ko’ẽmbota” potaitévo?
Oiméramo upéicha, pe secuencia cronológica ojoajúta:
Ñembosako’i Ára ára resape: Ñandejára oñemosãingo kurusúre → Ka’aru og̃uahẽ, upéicharõ jepe oñembohéra gueteri ñembosako’i Ára → José ojerure hete → José ha Nicodemo ombosako’i ha oñotỹ Ñandejára retekue → Hi’aguĩma pytu’uha ára
Ko interpretación omerece oñembojoja pe visión tradicional rehe, pe sábado oñepyrũ hague pya’e viernes kuarahy oike jave.
Marcos heʼi explícitamente og̃uahẽma hague kaʼaru oñehenói aja gueteri pe período “Día de Preparación, pe día sábado mboyve”. Lucas, omombe’u rire pe ñeñotỹ, upéi oipuru peteĩ ñe’ẽtéva ojoajúva tesape térã ko’ẽmbotýre omombe’u haĝua pe sábado hi’aguĩmaha.
Añetehápe, pe cuestión enteroite pe cuenta sábado rehegua ndaikatúi oñesolusiona pe palávra griega añoite rupive ἐπέφωσκεν ha’eño. Avei ojehechava’erã pe ñe’ẽ jeporu opaichagua contexto-pe ha umi método ojeconta haĝua ára umi judío siglo primero-gua apytépe.
Upéicharõ jepe, ojelee jave oñondive koʼã mokõi párte, omoheñói peteĩ porandu ndojedesestimaivaʼerã ligero:
Oiméramo oñepyrũma pe sábado pe viernes kuarahy oike riremínte, ¿mbaʼére piko Marcos, heʼi rire upe kaʼaru og̃uahẽmaha, ohenói gueteri pe órape “Día de Preparación, pe día pe sábado mboyve”? Ha mbaʼérepa Lucas, oñembotývo pe ñeñotỹ, oipuru peteĩ verbo ojoajúva tesape ha koʼẽre omombeʼu hag̃ua pe sábado ñemboja?
Upévare, pe mombe’upy Ñandejára Jesús ñeñotỹ rehegua omerese oñehesa’ỹijo porã pe estudio oñepyrũpa pe sábado ka’aru térã ára resape.
7. Mateo 28:1: “Sábado rire, koʼẽmbotávo pe primer día” .
Mateo 28:1 haʼe avei ótro párte iñimportantetereíva.
Pe ñeʼẽ griégope omombeʼu pe tiémpo kóicha:
pytu'uha rire, ko'ẽmbotávo arapokõindy peteĩha ára gotyo.
Según pe secuencia cronológica naturalvéva:
Pytu’u ára oñemohu’ã → Pyhare mbytépe og̃uahẽ ijyvyku’i pyhareveguápe → Ko’ẽmbotávo ára peteĩha
Kóva oike naturalmente pe entendimiento ndive pe primer día oñepyrũha ko’ẽmbotávo.
Umi cuatro Evangeliope oĩ umi kuña oho hague pe sepultúrape pyhareve pe primer día de la semánape.
Pe sábado opapaitérire pe sábado kuarahy oike jave, ¿mbaʼére piko umi kuña ndohói pyaʼe pe sepultúrape sábado kaʼaru ohaʼarõ rangue pe primer día pyte peve?
Peteĩ ikatu ombohovái razonablemente pe seguridad, pytũmby, tesape térã ambue consideración práctica ikatuha omyesakã pe retraso. Upévare, ko púnto añoite ndahaʼéi odesidíva.
Péro ojelee jave oñondive umi ótro párte ndive, opyta tuicha mbaʼe.
8. Juan 20:19: “Upe ára voi, primer día de la semana, ka’aru” .
Juan 20:19 -pe heʼi:
“Upéi, upe ára voi ka’aru, ha’évo peteĩha ára semana-pe...”
Según pe sistema judío oúva upe rire kuarahy reike guive kuarahy reike peve, domingo ka’aru kuarahy oike rire teóricamente ha’éta mokõiha ára mba’e.
Upéicharõ jepe Juan heʼi gueteri:
“upe árape voi, primer día de la semana, ka’aru.”
Péva por lo menos ohechauka peteĩ ohaíva Nuevo Testamento ikatuha odescribi peteĩ ka’aru oúva ára rire ha’eha gueteri peteĩ “ára” mba’e.
Añetehápe, oĩ intérprete ontendéva “upe ára voi” peteĩ referencia narrativa ramo añoite pe resurrección ára rehe, peteĩ definición técnica calendario-pe rangue.
Upévare iporãve ojeporu ko párte ambue pruéva ndive, ndahaʼéiramo pe pruéva añoite.
9. Umi Pasaje Nuevo Testamento-pegua Oúhápe “Pe Ára oúva” Ka’aru térã Pyhare rire
Nuevo Testamento-pe oĩ heta mba’e ojoguáva mombe’upy rehegua.
Marcos 11 -pe omombeʼu og̃uahẽma hague upe kaʼaru, ha upéi oñeʼẽ “pe ára oúvare”.
Juan 6 heʼi raẽ og̃uahẽmaha kaʼaru ha iñypytũmaha, ha upe riremínte oñeʼẽ “pe ára oúvare”.
Hech.
Hech.
Ko'ã mombe'upy ndaha'éi opavave ojetratáva fórmula rígida calendario ramo.
Upéicharõ jepe, ohechauka hikuái:
ka’aru ha pyhare ndaha’éi katuete ojetratáva ijeheguiete umi ohaíva bíblico ñepyrũha ambue ára ramo.
10. Umi “Doce Aravo” Aravo Resape ha Pyhareve Rehegua Aravo rehegua
Ñandejára Jesús he’i:
“¿Ndahaʼéi piko doce óra peteĩ árape?”.
— Juan 11:9 -pe
Nuevo Testamento oñeʼẽ jepi pe tercera óra, sexta óra ha novena órare.
Pe sistema judío poguýpe omboja'o ára resape doce porción-pe:
mbohapyha aravo ha’e 9:00 a.m. rupi;
aravo sexta asaje rupi;
pe novena aravo haimete 3:00 p.m.
Péva ohechauka pe cuenta ordinaria ára rehegua mundo yma guarépe oñepyrũ hague pyhareve térã kuarahy resê rupi.
Péro oñemantene vaʼerã peteĩ distinsión iñimportánteva koʼãva apytépe:
pe punto oñepyrũva ojeipapa haguã umi doce aravo ára resape rehegua
ha
ára rembe’y peteĩ ára calendario-pegua veinticuatro aravo pukukue
Mokõivéva ndaha’éi katuete peteĩchagua.
Upévare, ko evidencia ikatu ome’ẽ soporte de antecedentes peteĩ entendimiento pyharevegua, ha katu ndojeporúiva’erã ijehegui ohechauka haĝua opa ára oñepyrũva’erãha exactamente 6:00 a.m.
Observación práctica-pe guarã ko árape, ojeporúvo haimete 6:00–7:00 a.m. hora estándar local límite operativo ramo ikatu ome'ë sistema consistente, pero oje'eva'erã hesakã porã kóva ha'eha:
peteĩ método práctico implementación rehegua, ndaha’éi peteĩ mandamiento bíblico oespecifikáva exactamente 6:00 a.m.
11. Ára ha Pyhare Ojevy meme itiempo-pe
Jeremías 33-pe oĩ mokõi declaración importante oñe’ẽva pe orden divinamente establecido ára ha pyhare rehegua.
Jeremías 33:20 heʼi:
“Péicha he’i Ñandejára: Ikatúramo pemboja’o Che konvénio ára ndive ha Che konvénio pyhare ndive, ára ha pyhare ani hag̃ua og̃uahẽ itiempo oje’évape…”
Jeremías 33:25 heʼi jey:
Ñandejára konvénio ára ha pyhare ha yvága ha yvy orden fijo ndive.
Ko’ã pasaje odescribi ára ha pyhare ha’eha mokõi periodo distinto ha katu oje’e jeýva jepi, oisãmbyhýva Ñandejára orden establecido rupive:
Ára og̃uahẽ aravo he’ívape → Pyhare og̃uahẽ aravo he’ívape → Ára ojevy jey
Peteĩchagua emparejamiento natural ojekuaa jey jey umi expresión bíblica-pe omombe’úva umi periodo de tiempo continuo:
mbohapy ára ha mbohapy pyhare — 1 Samuel 30:12; Jonás 1:17 -pe; Mateo 12:40 -pe;
siete ára ha siete pyhare — Job 2:13 -pe;
cuarenta ára ha cuarenta pyhare — Génesis 7:4, 12; Éxodo 24:18 -pe; 34:28-pe; Deuteronomio 9:9, 18; 1 Reyes 19:8 -pe; Mateo 4:2 -pe.
Ko’ã expresión-pe, “ára” ohechauka jepi pe periodo de luz ha “pyhare” pe periodo de pytũmby. Oñondivepa omombe’u hikuái peteĩ sucesión ininterrumpida ára ha pyhare rehegua.
Pe patrón bíblico ojehecháva jey jey ára ha pyhare upévare ojoaju ko secuencia ndive:
Ára → Ka’aru → Pyhare → Ára resape jevy
Ko evidencia nomopyendái, ijehegui, límite técnico exacto opavave fecha calendario. Péro ohechauka la Biblia heʼi jey jeyha pe ára ha pe pyhare oúva upe rire, haʼeha peteĩ período okorrespondéva naturalmente omombeʼu jave mbaʼéichapa ohasa umi ára kompletoite.
Oñehesa’ỹijo jave oñondive Génesis 1 ndive, umi léi oñe’ẽva mba’épa ndopytái va’erã pyhareve peve, ha ambue pasaje oñehesa’ỹijova’ekue ko estudio-pe, ko patrón ára ha pyhare ojejapóva jey jey ome’ẽ apoyo adicional oñeinvestiga haĝua ikatúpa oñentende pe secuencia bíblica ára ha upéi pyhare, ha pe ciclo oúva ojehechakuaa ou jeývo ára resape.
12. Umi Disputa Calendario rehegua Oĩmava’ekue Segundo Templo Periodo aja
Ojestudiávo umi kalendário hudío yma guare, ñanemanduʼavaʼerã peteĩ mbaʼe iñimportánteva oĩvare umi istóriape:
Israel yma guare ndoiporúi katuete peteĩ sistema de calendario noñemoambuéiva añónte hembiasakue pukukue javeve.
Pe Libro de Jubileos ha umi tradisión astronómica ojehechaukáva 1 Enoc-pe tuicha omombaʼeguasu peteĩ kalendário solar orekóva 364 día.
Peteĩ ary orekóva 364 ára oguereko exactamente:
52 arapokõindy pukukue.
Jubileos kuatiañe’ẽ, capítulo 6, oadverti avei umi hénte odetermináramo fecha jasy ojehecháre, umi fiesta ha sábado ikatuha ho’a sarambikuépe.
Péva ohechauka oîha disputa calendario tuicha mba'éva sociedad judía ryepýpe Segundo Templo época-pe.
Upévare, oĩramo jepe párte oĩva Jubileo-pe ohechaukáva peteĩ sistéma oñepyrũ haguépe peteĩ fécha pyahu kuarahy oike rire, upéva ndaikatúi ojeporu inverso ojehechauka hag̃ua:
“Kóva katuete haʼe vaʼekue Moisés múndo ypykue”.
Jubileo voi ha’e peteĩ tembiapo Segundo Templo época-pegua ha ohechauka peteĩ tradición particular upe periodo ryepýpe.
13. Oĩ avei umi karai arandu hudío koʼag̃agua oargumentáva peteĩ límite israelíta pyharevegua ára mboyve
Heta iñarandúva hudío iñimportánteva síglo XX-pe ohesaʼỹijo ko porandu.
Juliano Morgenstern rehegua heʼi peteĩ tiémpope Israel ypykue okalkula hague pe ára kuarahy osẽ térã koʼẽ guive pe kuarahy osẽ térã koʼẽ mboyve peve, ha pe sistéma kuarahy oike guive kuarahy oike peve oñepyrũha upe rire.
Jacob Z. Lauterbach rehegua opropone peteĩ temiandu ojoguáva, he’ívo pe ára jepapa Israel preexilico-pe ndaha’eiha katuete peteĩchagua pe sistema rabínico upe riregua ndive, ha oĩha umi práctica Templo-pegua oñongatúva peteĩ principio itujavéva pyhare osegíva ára mboyve.
P. J. Heawood rehegua avei oñe’ẽkuri pe posibilidad peteĩ límite pyharevegua rehegua umi léi sacrificio rehegua, Génesis ha Nuevo Testamento pasaje rupive.
Ko'ã estudio ndohechaukái beca moderna oguahêha peteî conclusión unánime.
Péro haʼekuéra ohechauka:
pe visión Israel ypykue ikatuha oipuru iñepyrũmbýpe peteĩ límite pyharevegua ndaha’éi peteĩ invención moderna añónte ndorekóiva precedente académico.
Ha'e peteî cargo oñeproponéva formalmente ha oñeñe'êva estudio académico-pe.
14. Ñandejára Ñembyasy ha “Mbohapyha Ára” .
Umi irundy Evangelio ohechauka Ñandejára Jesús ojehupi hague kurusúre ára ha’eha:
pe Ñembosako’i Ára.
Ñandejára he’i jey jey avei opu’ãtaha:
mbohapyha árape.
Lucas 24:21 -pe, pe primer día de la semána asaje, umi mokõi disípulo ohóva Emaús rapére heʼi:
“Ko árape mbohapyha ára oiko hague ko'ã mba'e.”
Pe kurusúre oiko ramo viernes:
Viernes = ára peteĩha
Sábado = ára mokõiha
Domingo = mbohapyha ára
Péva ojoaju naturalmente pe expresión “oñemopu’ãva tercer día” ndive.
Upévare, natekotevẽi oñembohasa pe kurusúre jueves-pe ikatu hag̃uáicha oñemeʼẽ cuenta pe expresión “tres días ha tres noches” rehe añónte.
15. “Mbohapy ára ha mbohapy pyhare Yvy korasõme” nde’iséi katuete “Oñeñotỹ mbohapy ára ha mbohapy pyhare pukukue” .
Mateo 12:40 heʼi:
“Upéicha avei pe Yvypóra Ra’y oĩta mbohapy ára ha mbohapy pyhare ko yvy ape ári.”
Pe ñe’ẽjoaju ha’e:
“yvy korasõme” .
pe ñe’ẽ ordinario he’iséva “peteĩ sepulcro ryepýpe yvy guýpe” rangue.
Ñandejára ojejagarrárõ guare Getsemanípe, heʼi:
“Kóva ha’e nde aravo, ha pytũmby pu’aka.”
— Lucas 22:53 -pe
Upévare, peteĩ interpretación espiritual ikatúva ha’e ojeapresa guive chupe jueves pyhare, Ñandejára oikéma pe periodo oñemoĩ haguépe ko mundo pu’aka poguýpe ha “pytũ pu’aka” poguýpe.
Péicha:
Jueves pyhare
Viernes ára pukukue
Viernes pyhare
Sábado ára pukukue
Sábado pyhare
Domingo pyhareve ko’ẽmbotávo
ikatu ojeipapa péicha:
mbohapy pyhare ha mbohapy ára pukukue
Ñandejára oĩ aja gueteri:
ojehupi kurusúre viernes ha oñemopu’ã mbohapyha ára, domingo.
Ko interpretación oheja mokõive “mbohapy ára ha mbohapy pyhare” ha “oñemopu’ãva mbohapyha árape” opyta añetegua omoambue’ỹre pe Evangelio designación pe crucifixión ára rehegua Día de Preparación ramo.
16. Peteĩ Marco Comparativo Setenta y Dos Ñembojoaju Ikatúva Rehegua
Oñemohenda ramo ko a variable opaichagua combinación-pe:
taha’e peteĩ ára osegíva a pyhare–ára térã ára–pyhare secuencia rehegua;
Ñandejára ohasa’asýpa irundyha, poteĩha térã seis ára arapokõindýpe;
taha’e Ha’e opu’ã ára sieteha pyhare aja, ára sieteha ára, ára peteĩha pyhare, térã ára peteĩha ára;
ha ojeipapapa umi “mbohapy ára ha mbohapy pyhare” oñeñotỹ, omano térã ojeapresa guive;
upéi pe número total de combinación teórica ha e:
2 × 3 × 4 × 3 = 72 mba’e ikatúva ojejapo.
Ko’ã posibilidad ikatu upéi oñeha’ã irundy condición escritura-pe:
Ñandejára opuʼã mbohapyha árape;
Ha’e oĩ mbohapy ára ha mbohapy pyhare yvy korasõme;
pe ára peteĩha asaje oñembohéra gueteri mbohapyha ára;
pe kurusúre ára ka’aru oñembohéra gueteri ñembosako’i ára.
Ko marco ha e petet tembipuru ombojojáva ndaha éi petet prueba matemática rehegua, umi variable ha e rupi interpretativa ha ndaha éi katuete independiente. Umi suposición oñehesa ỹijova ekue ko ápe ryepýpe, pe combinación ojehechaukáva oñemohendaha irundyve condición ojoajuvéva ha e:
Peteĩ ára oñepyrũ ára resape reheve; Ñandejára ojeapresa jueves pyhare; Ohasa asy viernes; Opu’ã domingo pyhareve; ha umi “mbohapy ára ha mbohapy pyhare” ojeipapa Ha’e oike guive pytũmby pu’aka guýpe jueves pyhare.
Ko resultado okorresponde porãiterei umi conclusión ojejapóva umi pasaje ohasava’ekuégui.
17. Ñembopaha
Oñehesa’ỹijóvo oñondive Génesis, Moisés Léi, umi lívro histórico, umi Evangelio, ambue Nuevo Testamento mombe’upy, Segundo Templo literatura ha estudio oñe’ẽva cuenta calendrica judía yma guarére, osẽ peteĩ conclusión digno oñekonsidera seriamente:
La Bíbliape ndaipóri versíkulo heʼíva hesakã porã: “Pe sábado káda semána ojejapo vaʼerã siémpre viernes kuarahy oike guive sábado kuarahy oike peve”.
Upéva rangue, hetaiterei pasaje opresenta umi patrón:
pyhareve ogueraha pe significado oñepyrũha peteĩ ára pyahu; ára resape hapykuéri ka’aru ha pyhare, ha upéi ambue pyhareve; ohasa rire pe sexto ára pyhare, ambue pyhareve oñembohéra “ko árape, sábado”; ha oĩ umi mombe’upy Nuevo Testamento-pegua, peteĩ ka’aru oñembojoaju gueteri pe ára mboyvegua ndive.
Levítico 23 mandamiento ojeobserva hag̃ua Día de Expiación “ka’aru guive ka’aru peve” ha’e reglamento especial upe ára marangatupe g̃uarã; ambue evidencia’ỹre, ndaikatúi oñetrata automáticamente ára-límite fórmula universal ramo káda sábado semanal-pe g̃uarã.
Upévare ikatu oñepropone razonablemente:
pe sábado ára séptimo-pegua ikatu oñentende razonablemente oikeha pe séptimo ára pukukue —sábado ára oñepyrũ guive, sábado ka’aru ha pyhare peve, oñepyrũ peve domingo ára.
En observación práctica ko'ã árape, péva umi hora kuarahy osê iñambuégui según temporada ha latitud, ha oîgui región ohasáva periodo ndorekóiva kuarahy osê térã kuarahy reike normal, ojeporúvo aproximadamente 6:00–7:00 a.m. aravo estándar local-pe peteĩ límite práctico ramo ikatu ome’ẽ consistencia.
Péro pe iñimportantevéva ndahaʼéi jajodiskuti unos kuánto minúto térã segúndo, síno jahechakuaa:
pe pytu'uha ha'e pe ára sieteha Tupã ohovasava'ekue.
Viernes ha’e Día de Preparación, umi ogueroviáva oñembosako’i jave hete ha ijespíritupe oguerohory hag̃ua sábado. Oñepyrũ guive ára sieteha resape oñepyrũ meve ambue ára resape, imandu’a Tupã rembiapokue ha redención rehe, ovy’a pe pytu’u ome’ẽva’ekue grásia rupive ha oha’arõ pe pytu’u opave’ỹva oútava.
“Remboykéramo nde py sábado-gui, nderejapói hag̃ua nde vy’arã Che ára marangatúpe, ha ere sábado peteĩ vy’apavẽ, Tupã ára marangatu oñemomba’eguasúva, ha remomba’eguasúramo Chupe, nderejapóiramo nde rape, nerehekáiramo nde vy’arã ha nereñe’ẽiramo ne ñe’ẽ, upéicharõ revy’áta Tupãme; Ha’e ndegueraháta umi yvy tenda yvatépe ha nemongarúta nde ru Jacob herencia reheve; Tupã juru he’ígui.”
— Isaías 58:13–14 -pe
| |
